جزئیات مطلب

قرار بازداشت موقت که از آن به توقیف احتیاطی نیز تعبیر شده است سنگین ترین قرار تأمینی است که از سوی مقام قضائی برای تأمین حضور متهم نزد مراجع قضایی در مرحله تحقیقات مقدماتی صادر می گردد بدون آنکه از سوی قاضی دادگاه برای مجازات نمودن متهم صادر شده باشد در واقع نوعی مجازات قبل از صدور رأی دادگاه بوده و لزوماً منجر به سلب آزادی از متهم می گردد.

مهمترین عناوین این مقاله

• مقام صالح برای صدور قراربازداشت موقت

• مزایاومعایب قرار بازداشت موقت

• شرایط صدور قرار بازداشت موقت

• موارد صدور قرار بازداشت موقت

• بازبینی قرار بازداشت موقت

• مدت قراربازداشت موقت

• مراجع رسیدگی به قرار بازداشت موقت

• اصل جبران خسارت ناشی از بازداشت موقت

مقام صالح برای صدور قراربازداشت موقت

صدور قرار از تکالیف بازپرس بوده اما بعد از صدور باید فورا نزد دادستان ارسال شود .دادستان مکلف است حداکثر ظرف 24 ساعت نظر خود را به طور کتبی به بازپرس اعلام کند .هر گاه دادستان با قرار بازداشت متهم موافق نباشد ، حل اختلاف با دادگاه صالح است و متهم تا صدور رأی دادگاه در این مورد که حداکثر از ده روز تجاوز نمی کند ،بازداشت می شود .

مزایاومعایب قرار بازداشت موقت

قرار بازداشت موقت مطمئن ترین روشی است که متهم در طول تحقیقات مقدماتی و محاکمه تا اجرای حکم در اختیار مقامات قضایی قرار دارد که این امر رسیدگی به پرونده را تسریع بخشیده و مانع از بین رفتن آثار و دلایل ارتکاب جرم و همچنین از تبانی شرکاء و معاونین و مخفی نمودن برخی جرائم احتمالی جلوگیری به عمل می آورد. یکی از آثار مثبتی که بازداشت موقت می تواند برای متهم در پی داشته باشدمصون نگه داشتن وی از تهدیدات و انتقام جویی های بزه دیده و اطرافیان آنها و در مقابل مصون ماندن شاکی و شهود از تهدیدات و خشونت های احتمالی متهم می باشد.
✅ازمعایب قرار بازداشت موقت این است که شخص بازداشتی عیناً در همان شرایطی قرار دارد که یک فرد محکوم به حبس در آن به سر می برد و تمام آثار سوئی که بر افراد زندانی وجود داشته برای شخص بازداشتی هم تحمیل می شود که می توان به برخی از این ها مثل آثار روانی برخود شخص واطرافیان وی گذاشته و همچنین  آنها درمعرض بیماری های مسری و انحرافات اجتماعی قرارداده و به حیثیت اجتماعی وموقعیت شغلی و خانوادگی وی لطمه شدیدی را وارد می نماید اشاره نمود.در ضمن افراد¬ بازداشتی از امتیازاتی که برای  محکومان به حبس ایجاد شده از قبیل آزادی مشروط، مرخصی، طبقه بندی زندانیان، تشکیل پرونده شخصیت برخوردار نمی باشند.

شرایط صدور قرار بازداشت موقت

بازداشت موقت قراری قضایی است که توسط بازپرس صادر می شود . این قرار باید مستدل و موجه باشد و مستند قانونی و ادله آن و حق اعتراض متهم در متن قرار ذکر شود .

• آزادبودن متهم موجب از بین رفتن آثار و ادله جرم یا باعث تبانی با متهمان دیگر یا شهود و مطلعان واقعه گردد و یا سبب شود شهود از ادای شهادت امتناع کنند
•  بیم فرار یا مخفی شدن متهم باشد  و به طریق دیگر نتوان از آن جلوگیری کرد
•  آزاد بودن متهم مخل نظم عمومی ،موجب به خطر افتادن جان شاکی ،شهود یا خانواده آنان و خود متهم باشد.

لغو یا نفی قرار بازداشت موقت الزامی

با توجه به اینکه قرار بازداشت موقت به دلیل شرایط خاصی که برای فرد بازداشت شده ایجاد می نماید باید صرفا در جرائم سنگین به کار گرفته شود و تنها به عنوان آخرین راه کار از آن استفاده گردد و برای جلوگیری از بازداشت های سلیقه ای و خودسرانه باید ضوابطی از طرف قانونگذار در این خصوص مشخص گردد چرا که دربسیاری ¬از جرائم اشخاص بازداشت می شدند ولی تحت هیچ عنوانی بازداشت آنها قابل توجیه نبوده به همین دلیل قانونگذار صدور قرار بازداشت موقت الزامی را جایز ندانسته ،مگر در مورد جرائم زیر ،که دلایل ،قرائن و امارات کافی بر توجه اتهام به متهم دلالت کند.

موارد صدور قرار بازداشت موقت الزامی

• جرایمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات یا قطع عضو و در جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی ،جنایاتی که میزان دیه آنها ثلث دیه کامل مجنی علیه یا بیش از آن است.
• جرایم تعزیری که درجه چهار و بالاتر است.
• جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور که مجازات قانونی آنها درجه پنج و بالاتر است .
• ایجاد مزاحمت و آزار و اذیت بانوان و اطفال و تظاهر ،قدرت نمایی و ایجاد مزاحمت برای اشخاص که به وسیله چاقو یا هر نوع اسلحه انجام شود.
• سرقت ،کلاهبرداری،ارتشاءاختلاس ،خیانت در امانت ،جعل یا استفاده از سند مجعول در صورتی که مشمول بند (ب) این ماده نباشد و متهم دارای یک فقره سابقه محکومیت قطعی به علت ارتکاب هر یک از جرایم مذکور باشد.

تبصره – موارد بازداشت موقت الزامی ،موضوع قوانین خاص ،به جز قوانین ناظر به جرایم نیروهای مسلح از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون ملغی است.

موارد صدور قرار بازداشت موقت اختیاری

•   خوف از فرار متهم
•  خوف تبانی یا امحاء آثارجرم
•    موارد مهمه از قبیل ؛جرایم ضد انقلابی ،مواد مخدر ،کلاهبرداری ،ارتشاء،قتل عمد و موارد مشابه
•   مواردی که آزادی متهم موجب مفسده است :از قبیل هتک حیثیت نظام و روحانیت .

بازبینی قرار بازداشت موقت

 چنانچه پس از صدور کیفر خواست و ارسال پرونده به دادگاه، قراربازداشت توسط دادگاه صادر شود (اعم از دادگاه کیفری یک و دو و یا انقلاب)،مرجع رسیدگی به اعتراض دادگاه تجدید نظر استان است. اگر در موارد طرح مستقیم پرونده در دادگاه نیز دادگاه در مقام تحقیقات مقدماتی اقدام به صدور قرار بازداشت نماید ،مرجع رسیدگی به اعتراض به این قرارنیزدادگاه تجدید نظراستان خواهد بود.در تمام موارد فوق ،حق اعتراض متهم به قرار بازداشت ،باید در متن قرار ذکر شود.
✅هرگاه درجرائم موضوع بندهای(الف)،(ب)،(پ)،و (ت) ماده (302)این قانون تا دو ماه و در سایر جرائم تا یک ماه به علت صدور قرار تأمین ،متهم در بازداشت بماند و پرونده اتهامی او منتهی به تصمیم نهایی در دادسرا نشود ،بازپرس مکلف به فک یا تخفیف قرار تأمین است .اگر علل موجهی برای بقای قرار وجود داشته باشد ،با ذکر علل مزبور،قرار ،ابقاء و مراتب به متهم ابلاغ می شود . متهم می تواند از این تصمیم ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ به دادگاه صالح اعتراض کند .
 ✅فک یا تخفیف قرار بدون نیاز به موافقت دادستان انجام می شود و ابقای تأمین باید به تایید دادستان برسد و درصورت مخالفت دادستان، حل اختلاف با دادگاه صالح است.فک،تخفیف، یا ابقای بازداشت موقت، باید به تأیید دادستان برسد و در صورت مخالفت دادستان ،حل اختلاف با دادگاه صالح است.

مدت قراربازداشت موقت

چنانچه متهم حسب مورد یک ماه یا دو ماه به علت صدور قرار تأمین (اعم از قرار بازداشت موقت و یا سایر قرار ها) در بازداشت به سر برد و پرونده او منتهی به تصمیم نهایی در دادسرا نشود ،مرجع صادر کننده قرار مکلف به فک و یا تخفیف قرار است . اگر علل موجهی وجود داشته باشد که لازم شود قرار تأمین مذکور ابقاء گردد،باید به مواعد دیگر توجه نمود تا مدت بازداشت متهم ازآنها فراتر نرود.

مراجع رسیدگی به قرار بازداشت موقت

منظور ازدادگاه صالح ،دادگاهی است که صلاحیت رسیدگی به اصل جرم را دارد . در صورتی که در حوزه قضایی دادسرا ،دادگاه کیفری یک و دادگاه انقلاب تشکیل نشده باشد ،مرجع رسیدگی به اختلاف بازپرس و دادستان در مورد قرار بازداشت موقت همچنین ،رسیدگی به اعتراض متهم به این قرار، دادگاه کیفری دو آن محل است . دادگاه به موجب قانون مزبور مکلف است دروقت فوق العاده به اختلاف دادستان و بازپرس با اعتراض متهم رسیدگی نمایدو تصمیم دادگاه در این مورد قطعی است .

اصل جبران خسارت ناشی از بازداشت موقت

کسی که در اثر صدور قرار بازداشت موقت یا قرار کفالت یا وثیقه منجر به بازداشت ،از آزادی محروم شده باشد ،چنانچه در نهایت ،قرار منع تعقیب یا حکم برائت او صادر گردد ،می تواند از بابت روزهای سپری شده در بازداشت ،تقاضای خسارت کند .

مواردی هست که شخص بازداشت شده مستحق جبران خسارت نیست

•  بازداشت شخص ،ناشی از خودداری از ارائه اسناد ،مدارک و ادله بی¬گناهی خودباشد؛
•  به منظور فراری دادن مرتکب جرم ،خود را در مظان اتهام و بازداشت قرار داده باشد؛به هرجهتی به¬ناحق موجبات بازداشت خود رافراهم آورده باشد؛
•  همزمان به علت قانونی دیگر بازداشت باشد.

تقاضای جبران خسارت باید ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعیِ حاکی از بی¬گناهی متهم، به کمیسیون استانی جبران خسارت، متشکل از سه نفراز قضات دادگاه تجدید نظر استان به انتخاب رئیس قوه قضائیه تقدیم شود. کمسیون موظف است که از دستگاه پرداخت کننده خسارت به منظوردفاع ازحقوق بیت المال برای جلسه رسیدگی دعوت نماید .دستگاه مذکورحق تجدید نظر خواهی از رأی را هم دارد.قبول در خواست متقاضی و محکوم نمودن دولت به جبران خسارت ،قابل اعتراض (مثلاًتوسط دادستان)شناخته نشده است . اما درصورت رددرخواست  جبران خسارت ،متقاضی می تواند ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ ،اعتراض خود را به کمیسیون ملی خسارت متشکل از رئیس دیوان عالی کشور یا یکی از معاونان وی و دو نفر از قضات دیوان عالی کشور به انتخاب رئیس قوه قضائیه تقدیم نماید .

پرسش از وکیل

1-هر گاه تصمیم دادگاه انقلاب در جرم محاربه منتهی به صدور قرار بازداشت موقت متهم شود این قرار در کدام مرجع قابل اعتراض است؟چنانچه تصمیم دادگاه منتهی به صدور قرار بازداشت موقت شود این قرار قابل اعتراض در دادگاه تجدید نظر استان می باشد.
2-قرار بازداشت موقت که توسط بازپرس صادر می شود باید ظرف چه مدت نزد دادستان فرستاده شود و دادستان نیز مکلف است ظرف چه مدتی نظر خود را به بازپرس اعلام نماید؟قرار بازداشت موقت باید فوری نزد دادستان ارسال شود دادستان مکلف است حداکثر ظرف بیست و چهار ساعت نظر خود را به طور کتبی به بازپرس اعلام کند
3-آیا رای کمیسیون ملی خسارت قابل اعتراض  است؟رای کمیسیون ملی خسارت قطعی و غیر قابل اعتراض می باشد.

سخن پایانی

همانطور که متوجه شدید قرار بازداشت موقت فقط از لحاظ زمانی موقتی هست و گرنه شخص بازداشت شده تمام محرومیت های شخص محکوم را دارد اینجا دیگه حتما باید از وکیل پایه یک و وکیل متخصص در موضوع کیفری مشاوره تخصصی اخذ نمود .گروه وکلای حقوق بشر با همکاران مجرب وکیل داگستری آماده ارائه خدمات مشاوره حقوقی و قبول وکالت در حوزه های حقوقی و کیفری می باشد در صورت تمایل با ما در تماس باشید.