چنانچه شخصی جرایم عمدی علیه شخص یا اشخاص دیگری مرتکب شود و جنایت وارده به شخص یا اشخاص منجر به قتل و یا قطع عضو شود شخص مرتکب حسب مورد به قصاص نفس یا عضو محکوم می گردد.
مهمترین عناوین این مقاله
- انواع قصاص
- شرایط عمومی قصاص
- ترتیب اولیای دم
- موانع اجرای قصاص نفس
- موانع اجرای قصاص عضو
- موارد تاخیر در قصاص عضو
- موارد سقوط اجرای قصاص
- آثار عدم توافق اولیا دم بر قصاص قاتل
- تغلیظ دیه
- مواردی که دیه تغلیظ نمی گردد
- دیه بدل از قصاص ۱۴۰۲
انواع قصاص
- قصاص نفس
- قصاص عضو
شرایط عمومی قصاص
تساوی در دین
اگر مسلمانی کافری را بکشد کشته نمی شود ولی برعکس آن صادق نیست .در خصوص تساوی در دین تفاوتی بین قصاص نفس با قصاص عضو وجود ندارد.
تساوی در عقل
قاتل و مقتول باید ازحیث عقل با هم برابر باشند.اگر فرد عاقل دیوانه را بکشد و یا برعکس آن قصاص ثابت نمی شود.
نداشتن رابطه پدر و فرزندی
اگر قاتل پدر یا جد پدری و مقتول فرزند یا از احفاد (نوه) او باشد،قصاص امکان پذیر نیست ولی برعکس آن صادق نیست .باید توجه داشت فقط در قصاص نفس، قصاص پدر وجد پدری منتفی می باشد ولی در قصاص عضو مانعی برای اجرای قصاص وجود ندارد.
ترتیب اولیای دم
ولی دم،همان ورثه مقتول است به جزء زوج یا زوجه او که حق قصاص ندارد.
در قصاص عضو اجرای قصاص به تقاضای خود مجنی علیه خواهد بود ولی در قصاص نفس اجرای قصاص به تقاضای اولیای دم صورت می پذیرد .
ورثه بر اساس قانون مدنی
- دسته اول : پدر،مادر ،اولاد ،و اولاد اولاد
- دسته دوم : برادر ،خواهر ،اجداد و جدات
- دسته سوم :عمو ،عمه ،خاله و دایی و اولاد آنها
پرداخت فاضل دیه به قاتل برای اجرای قصاص
در صورتی که جانی مرد و مجنی علیه زن باشد ،درصورت تقاضای قصاص از اولیاء دم فاضل دیه مرد باید به اوپرداخت شود .هر گاه زن مسلمانی عمدا کشته شود ،حق قصاص ثابت است،لیکن اگر ،قاتل ،مرد مسلمان باشد ، ولی دم باید پیش از قصاص ، نصف دیه کامل را به او بپردازد و اگر قاتل مرد غیر مسلمان باشد ،بدون پرداخت چیزی قصاص می شود .در قصاص مرد غیر مسلمان به سبب قتل زن غیر مسلمان ، پرداخت ما به التفاوت دیه آنها لازم است اما اگر مرتکب عمدا جنایتی بر دیگری وارد کند و دیه جنایت وارد شده بر مجنی علیه بیش از دیه آن در مرتکب باشد ،مانند آنکه زن مسلمانی مرد مسلمانی را به قتل برساند، صاحب حق قصاص نمی تواند افزون بر قصاص ، تفاوت دیه را نیزمطالبه کند.
- اگر قاتل مرد مسلمان ،ومجنی علیه زن مسلمان باشد اولیای دم زن برای اجرای قصاص باید نصف دیه را بدهند.
- اگر قاتل مرد غیرمسلمان ،ومجنی علیه زن مسلمان باشد.مرد قصاص می شود ولی فاضل دیه داده نمی شود.
- اگر قاتل مرد غیر مسلمان و مجنی علیه زن غیر مسلمان باشد، اولیای دم زن برای اجرای قصاص باید نصف دیه مرد را به او بدهند.
- اگر قاتل زن مسلمان و مجنی علیه مرد مسلمان باشد.اولیای دم مرد می توانند زن را قصاص کنند، لیکن نمی توانند فاضل دیه بخواهند.
- اگر قاتل زن غیر مسلمان و مجنی علیه مرد غیر مسلمان باشد،زن بدون آنکه فاضل دیه را بپردازد قصاص می شود .قاتل مرد مسلمان اولیای دم زن برای اجرای قصاص باید نصف دیه را بدهند.
جهت هماهنگی و اخذ مشاوره می توانید ازطریق پلتفرم های ذیل درارتباط باشید.برای برقراری ارتباط آیکون مربوطه را کلیک نمایید.
موانع اجرای قصاص نفس
زن حامله ای که محکوم به قصاص نفس است، نباید پیش از وضع حمل قصاص شود .اگر پس از وضع حمل نیز بیم تلف طفل باشد ،تا زمانی که حیات طفل محفوظ بماند ،قصاص به تاخیر می افتد.در قصاص نفس اجرای قصاص تا وضع حمل به کلی منتفی می شود.
در جنایات عمدی ،به علت مرگ یا فرار ،دسترسی به مرتکب ممکن نباشد با در خواست صاحب حق ،دیه جنایت از اموال مرتکب پرداخت می شود و در صئرتی که مرتکب مالی نداشته باشد در خصوص قتل عمد ،ولی دم می تواند دیه را از عاقله بگیرد و در صورت نبود عاقله یا عدم دسترسی به آنها یا عدم تمکن آنها دیه از بیت المال پرداخت می شود.
موانع اجرای قصاص عضو
اگز زن حامله ،محکوم به قصاص عضو باشد و دراجرای قصاص، پیش یا پس از وضع حمل، بیم تلف یا آسیب بر طفل باشد ،قصاص تا زمانی که بیم تلف یا آسیب بر طرف شود به تاخیر می افتد. در قصاص عضو اگر بیم تلف یا آسیب بر طفل نباشد ،می توان قصاص را اجرا نمود.
در جنایات عمدی غیر قتل ،به علت مرگ یا فرار، دسترسی به مرتکب ممکن نباشد با در خواست صاحب حق ،دیه جنایت از اموال مرتکب پرداخت می شود و در صورتی که مرتکب مالی نداشته باشد درغیرقتل ،دیه بر بیت المال خواهد بود .چنانچه پس از اخذ دیه ،دسترسی به مرتکب جنایت اعم از قتل و یا غیر قتل ،ممکن شود در صورتی که اخذ دیه به جهت گذشت از قصاص نباشد، حق قصاص حسب مورد برای ولی دم یا مجنی علیه محفوظ است.
موارد تاخیر در قصاص عضو
- بیم تلف جانی
- آسیب طفل
موارد سقوط اجرای قصاص
مرگ قاتل
یه از اموال قاتل یا عاقله یا بیت المال پرداخت می شود و قصاص ساقط می شود.
از بین رفتن محل قصاص
با از بین رفتن محل قصاص باشد، حق قصاص ساقط می شود و تنها دیه ثابت است.
گذشت مجنی علیه یا اولیای دم : چنانچه مجنی علیه یا اولیای دم پیش از صدور حکم قصاص و یا پس از آن از حق قصاص خود گذشت نمود و یا مصالحه نمایند این گذشت قابل رجوع نخواهد بود. چنانچه پس از گذشت، اولیای دم قاتل را بکشند خودشان مستحق قصاص اند.
آثارعدم توافق اولیا دم بر قصاص قاتل
در صورتی که یک نفر ،دو یا چند نفر را به قتل برساند و رضایت اولیای دم عده ای به قصاص و عده ای به دیه باشد آن عده که نظر بر دیه دارند تنها در صورتی می توانند از اموال قاتل دیه را اخذ نمایند که قاتل رضایت داده باشد باشد وگرنه نمی توانند بدون رضایت قاتل دیه را از اموال وی اخذ نمایند .
اگر یک نفر ، دو یا چند نفر را عمدا به قتل برساند ،اولیای دم هر یک از مقتولان می توانند به تنهایی و بدون گرفتن رضایت اولیای مقتولان دیگر و بدون پرداخت سهمی از دیه به آنان اقدام به قصاص کنند.
تغلیظ دیه
هرگاه رفتار مرتکب و فوت مجنی علیه هر دو درماههای حرام «محرم، رجب، ذی القعده و ذی الحجه» یا در محدوده حرم مکه، واقع شود خواه جنایت عمدی خواه غیرعمدی باشد، علاوه بر دیه نفس، یک سوم دیه نیز افزوده میگردد. سایر مکانها و زمانهای مقدس و متبرک مشمول حکم تغلیظ دیه نیست.
تغلیظ دیه مخصوص قتل نفس است و در جنایت بر اعضا و منافع جاری نیست.در تغلیظ دیه فرقی میان بالغ و نابالغ ،زن و مرد و مسلمان و غیر مسلمان نیست .سقط جنین نیز پس از پیدایش روح ،مشمول حکم تغلیظ است.باید توجه داشت که تغلیط دیه درمواردی که عاقله یا بیت المال پرداخت کننده دیه باشد نیز جاری است .
مواردی که دیه تغلیظ نمی گردد
اگر قتل در یکی از ماههای حرام (محرم، رجب، ذی القعده و ذی الحجه) یا در حرم مکه مکرمه واقع شده باشد یا قاتل در زمان یا مکان مذکور، قصاص گردد و قصاص مستلزم پرداخت فاضل دیه از سوی ولی دم به قاتل باشد، فاضل دیه تغلیظ نمیشود.
همچنین دیه ای که ولی دم به دیگر اولیاء میپردازد تغلیظ نمیشود
اگر قتل در زمان یا مکان مذکور باشد، دیه ای که شرکای قاتل، به علت سهمشان از جنایت، حسب مورد به قصاص شونده یا ولی دم و یا به هر دو آنان میپردازند، تغلیظ میشود.
دیه بدل از قصاص سال ۱۴۰۲
بر اساس مبلغ دیه سال 1402، دیه کامل انسان در این سال ، 900 میلیون تومان می باشد ؛ یعنی، در صورتی که شخصی ، محکوم به پرداخت دیه ای معادل دیه کامل انسان بشود، باید مبلغ 900 میلیون تومان، دیه بپردازد که این مبلغ ، برای ماه های عادی ، یعنی ماه های غیر حرام می باشد .
پرسش از وکیل
1- آیا زوج یا زوجه حق قصاص در قتل را دارند؟
درسته که زوج و زوجه حق قصاص ندارند لیکن ولی دم محسوب می شوند و می توانند تقاضای تعقیب یا تقاضای دیه نمایند درماده 353 قانون مجازات مقرر گردیده هر گاه صاحب حق قصاص فوت کند ،حق قصاص به ورثه او می رسد حتی اگر همسر مجنی علیه باشد بنابراین با وجود شرایطی برای زوج و زوجه حق قصاص به وجود می آید .
2- اگر مجنی علیه ولی دم نداشته باشد یا به ولی دم او دسترسی نباشد قصاص به چه نحو خواهد بود ؟
ممکن است مجنی علیه ولی دم نداشته باشد یا به ولی دم وی موقتا دسترسی نباشد در غیبت کوتاه مانند مسافرت صدور حکم تا بازداشت وی به تعویق می افتد و یا اگر ولی دم درغیبت طولانی باشد که در این صورت ولی دم وی ولی امر مسلمین خواهد بود که به رییس قوه قضائیه استذان می دهد و رییس قوه قضائیه نیز به موجب بخشنامه ای استیفاء حق مقتول را به دادستان های شهرستان می سپارد .
3- چنانچه جنایت وارده بر زن مسلمان ،کمتر از ثلث یا بیشتر از ثلث دیه او باشد قصاص مرد مسلمان به چه نحو خواهد بود؟
دیه زن و مرد تا وقتی که مقدار دیه به ثلث دیه کامل نرسد یکسان است ولی در ثلث دیه و بالاتر از آن زن برای اجرای قصاص مستلزم پرداخت نصف دیه خواهد بود.
جهت هماهنگی و اخذ مشاوره می توانید ازطریق پلتفرم های ذیل درارتباط باشید.برای برقراری ارتباط آیکون مربوطه را کلیک نمایید.
سخن پایانی
در این مقاله موضوع قصاص مورد بحث قرار گرفت. در صورتی که شما با هر مشکلی مواجه هستید می توانید ازگروه وکلای حقوق بشر در راستای ارائه خدمات تخصصی در موضوعات حقوقی و کیفری از وکلای پایه یک دادگستری که دارای دانش و تخصص لازم در موضوعات مختلف می باشد بهره بگیرد .
سوالات خود را در هر موضوعی که باشد می توانید با ما در میان بگذارید در اسرع وقت جوابگو خواهیم بود.
وکیل در قتل عمدی- وکیل ضرب و جرح عمدی - وکیل جرایم رایانه ای و سایبری و اینترنتی - وکیل جعل اسناد - وکیل خیانت درامانت – وکیل کلاهبرداری - وکیل جرایم رانندگی- وکیل درروابط نامشروع- وکیل مواد مخدر و روانگردان – سرقت -اخاذی- جعل- صدور چک بلامحل-کلاهبرداری -خیانت در امانت - اسید پاشی- تخریب و اتلاف اموال- فروش مال غیر- قسم و شهادت دروغ - توهین و افتراء- جرایم نظام پزشکی