ماده 306 قانون مدنی بیان می دارد : اگر کسی اموال غایب یا محجور و امثال آنها را بدون اجازه مالک یا کسی که حق اجازه دارد اداره کند، باید حساب زمان تصدی خود را بدهد. در صورتی که تحصیل اجازه در موقع مقدور بوده یا تاخیر در دخالت موجب ضرر نبوده است ، حق مطالبه مخارج نخواهد داشت، ولی اگر عدم دخالت یا تاخیر در دخالت موجب ضرر صاحب مال باشد، دخالت کننده مستحق اخذ مخارجی خواهد بود که برای اداره کردن لازم بوده است.
مطابق فحوای ماده فوق الذکر، اگر شخصی، اقدام به اداره مال غیر کند، در صورتی که شرایطی جمع باشد، می تواند مخارجی را که بابت این اداره بدون اذن متحمل شده است، از مالک مطالبه کند، این شرایط عبارتند از:
1-این اموال باید مال محجور یا غایب یا به طور کلی مال شخصی باشد، که نتواند در حال حاضر در مال خود تصرف کند. مانند: شخصی که زندانی شده است، اعم از آنکه این شخص، حقیقی یا حقوقی باشد.
2-تصرف باید بدون اذن مالک یا شخصی که می تواند از جانب او اذن دهد، مانند وکیل، ولی، وصی، یا.... باشد، زیرا اگر شخص در تصرفات خود ماذون باشد، اقدام او فضولی تلقی نمی شود.
3-تصرف باید ضرورت داشته باشد، یعنی اگر فورا تصرف صورت نگیرد، موجب ضرر مالک شود، مانند آنکه خودروی متعلق به مالک در خیابان رها شده باشد و اگر این خودرو به مکان امنی منتقل نشود، مورد سرقت یا آسیب قرار می گیرد.
در این خصوص باید توجه داشت که، صرف اثبات مفید بودن اقدام مدیر فضولی، کافی نیست، بلکه باید ثابت شود عدم دخالت یا تاخیر در دخالت موجب ضرر صاحب مال بوده است.
4- اخذ اذن مالک یا نماینده او امکان پذیر نباشد،برای مثال شخصی زندانی یا غایب یا محجور باشد و نتوان از او اذن گرفت و یا اگر اخذ اذن، امکان پذیر باشد تا زمان اذن، ممکن باشد، مال تلف یا سرقت و یا... شود.
5- متصرف باید در زمان تصرف،قصد احسان و خیرخواهی برای مالک مال را داشته باشد، نه قصد سودجویی شخصی.
6- لازم نیست که شخصی که مال غیر را مورد اداره فضولی قرار می دهد، دارای اهلیت باشد، اما باید مسلوب الاراده نباشد، تا شرط احسان تحقق یابد، بنابراین مدیر فضولی ممکن است سفیه یا صغیر ممیز باشد، اما نمی تواند مجنون یا صغیر غیر ممیز باشد. اگر مجنون یا صغیر غیر ممیز، اموال دیگران را اداره کند، بر مبنای قواعد استیفا می تواند به مالک آن اموال رجوع کند.
7-اداره فضولی مال دیگران ممکن است به واسطه اکراه شخص باشد، یعنی شخصی، شخص دیگری را اکراه کند تا آن شخص مکره(اکراه شده)، به عنوان مدیر فضولی اموال شخص دیگری را اداره کند. اگر اکراه به اندازه ای باشد، که اراده را به طور کلی از بین ببرد، در این صورت اداره فضولی مال غیر منتفی است و شخص مکره فقط می تواند به شخص اکراه کننده رجوع کند.
اما اگر اکراه به این درجه نباشد، در تحقق اداره فضولی بی تاثیر است و مکره می تواند طبق قواعد اداره فضولی به مالک مال رجوع کند. زیرا این اداره در زمره اعمال حقوقی نیست که نیاز به آزادی اراده داشته باشد. البته مکره می تواند به جای رجوع به مالک، بر اساس قواعد مسئولیت مدنی به مکره نیز رجوع کند.
8- اداره فضولی اموال دیگران ممکن است همراه با اعمال مادی مانند قفل زدن به فرمان خودرویی که در گوشه خیابان رها شده است یا اعمال حقوقی مانند اجاره کردن پارکینگ برای خودرویی که در گوشه خیابان رها شده است و انتقال به پارکینگ اجاره شده، باشد.
9-اداره فضولی نسبت به جسم غیر هم وجود دارد. برای مثال: اگر شخص بیهوشی را بدون اذن او در بیمارستان بستری و مورد عمل جراحی قرار دهند، می توانند بعدا هزینه های بستری و عمل جراحی را از او مطالبه کند.
10-اگر مالک یا نماینده او صراحتا مدیر فضولی را از تصرف منع کرده باشد، او حتی با جمع شرایط فوق و فوریت و ضرورت امر،مجاز به اداره فضولی نیست و اگر علی رغم این منع، اقدام به اداره فضولی مال غیر کند،عمل او غاصبانه و ید او ضمانی است و مستحق دریافت مخارج نیست.
11-اگر دو یا چند نفر در مالی شریک باشند و با جمع شرایط اداره فضولی، یکی از ایشان بدون اذن سایرین اقدام به اداره آن مال کند، عمل او اداره فضولی محسوب می شود و شریک می تواند به نسبت سهم الشرکه شرکای دیگر ، بابت مخارجی که متحمل شده، به آنها رجوع کند و مخارج را از آنها دریافت کند.
مهم ترین عناوین این مقاله
- مدیر فضولی کیست؟ تعهدات و وضعیت حقوقی او چیست؟
- تعهدات مالک
- وضعیت مدیر فضولی
- اثر اشتباه در اداره فضولی
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید
مدیر فضولی کیست؟ تعهدات و وضعیت حقوقی او چیست؟
اداره فضولی مال غیر به این معناست که شخصی که از طرف مالک مالی یا نماینده او، جواز تصرف در مال را کسب نکرده است، اقدام به اداره فضولی مال غیر برای حفظ مصالح مالک آن مال بنماید. به این شخص، مدیر فضولی می گوییم.
رابطه مدیرفضولی با مالک، رابطه وکیل و موکل است. بنابراین:
باید صورت حساب زمان تصدی را بپردازد.
باید از تعدی و تفریط پرهیز کند.
باید بعد از اتمام ضرورت و فوریت و پیدا شدن مالک، مال را به مالک رد کند.
تعهدات مالک
تعهدات مالک در برابر مدیر فضولی از قرار زیر است:
باید مخارج و هزینه های ضروری را که مدیر فضولی متحمل شده، به او بپردازد. برای مثال اگر مدیر فضولی قفلی برای خودرو خریده باشد یا هزینه پارکینگ را پرداخت کرده باشد، باید به او بازگرداند. اگر شخصی، طبق شرایطی که قبلا بیان شده، مال غیر را مورد اداره فضولی قرار دهد، اما به دلایل دیگر، اقدامات او فایده ای نداشته باشد، بر خلاف قواعد استیفای بدون جهت، مدیر فضولی مستحق مطالبه مخارج مذکور خواهد بود.
باید خساراتی را که به مدیر فضولی وارد شده جبران کند.
در مواردی که اقدامات مدیر فضولی در راستای تخصص اوست، باید اجرت المثل اقدامات او را بپردازد. طبق نظر اقوی، مدیر فضولی چون قصد احسان دارد، فلذا مستحق اجرت المثل اعمالی که انجام داده، نیست. مگر آنکه اعمال مزبور در راستای خدمات فنی و تخصصی او باشد.
برای مثال، اگر مدیر فضولی یک تعمیرکار خودرو باشد و درب خودروی رها شده در کنار خیابان را تعمیر کند، مستحق دریافت اجرت المثل این اقدامات تخصصی خود می باشد.
وضعیت مدیر فضولی
با جمع شرایط اداره فضولی، وضعیت حقوقی او به شرح زیر است:
مدیر فضولی ید امانی دارد. یعنی تا زمانی که تعدی و تفریط نکرده است، نسبت به خسارات مسئول نیست.
می تواند مخارج اداره فضولی را دریافت کند.
رابطه مدیر فضولی و مالک شییه رابطه وکیل و موکل است. مدیر فضولی ، نماینده قانونی شخص مالک تلقی می شود.
اثر اشتباه در اداره فضولی
شخصی به اشتباه فکر می کند که نماینده شخصی است و در نتیجه اموال او را مورد اداره قرار می دهد: در این حالت اشتباه موثر نیست و در صورت اجتماع شرایط فضولی مال غیر ، او مستحق دریافت مخارج است
شخصی به اشتباه فکر می کند که مالک مالی است و در نتیجه آن مال را مورد اداره قرار می دهد: در این حالت اشتباه موثر است و مستحق دریافت مخارج نیست.
شخصی به اشتباه فکر می کند که مالی متعلق ب اقای الف است و ان را مورد اداره فضولی قرار می دهد در حالی که اقای ب مالک مال است: در این حالت اشتباه موثر نیست و در صورت اجتماع شرایط اداره فضولی مال غیر او مستحق دریافت مخارج است.
مشاوره با معروفترین وکیل دادگستری
ضرورت استفاده و اهمیت داشتن وکیل پایه یک دادگستری بر هیچ کسی پوشیده نیست. اما در انتخاب وکیل باید به پارامترهای زیادی از جمله موضوع پرونده، علم وکیل، سابقه و تجربه کاری، صداقت و درست کاری آنها توجه کرد. اگر به دنبال وکیلی هستید که حائز این شرایط باشد، ما به شما گروه وکلای حقوق بشر را معرفی می کنیم. این موسسه حقوقی با داشتن وکلا حرفه ای، بهترین گزینه برای شما هستند. وکلای گروه حقوق بشر با علم، صداقت و سابقه ی بالا در زمینه های وصول مطالبات چک، سفته، ملکی، خرید و فروش، اجاره، مشارکت آماده اخذ وکالت و خدمات مشاوره ای هستند.
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید