در جریان تحقیقات مقدماتی، لازم است که مرجع تحقیق، تصمیماتی را برای پیشبرد روند تحقیقات اتخاذ نماید و در پایان  تحقیقات، در مورد کافی بودن دلایل توجه اتهام به متهم یا عدم کفایت آن و نهایتا لزوم ارسال پرونده به دادگاه، اظهار نظر کند. این تصمیمات که گاه شکلی و گاه ماهوی است  قرار تامین کیفری نامیده می شوند.
  بدین ترتیب قرار عبارت است از  تصمیم مرجع قضایی برای تکمیل تحقیقات یا اظهار نظر در مورد قابلیت یا عدم قابلیت محاکمه متهم در دادگاه.

قرار تامین کیفری که یک قرار محدود کننده آزادی متهم تلقی می شود، وسیله ای برای تضمین حضور متهم در مراحل مختلف تحقیقات مقدماتی محاکمه و اجرای حکم است. تا هر وقت که وی توسط مراجع قضایی احضار شود در مرجع مذکور حاضر گردیده و در دسترس باشد.  در واقع با این قرار، مرجع تحقیق به منظور در اختیار داشتن متهم در مواقع لزوم و انجام تحقیقات لازم، برخی حقوق متهم را برای مدتی محدود و یا حتی  سلب می کند

مهم ترین عناوین این مقاله

• چهار اصل قانونی حاکم بر قرارهای تامین کیفری
• انواع قرارهای تامین کیفری
• موارد صدور قرار بازداشت موقت چیست؟

                                                 جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید                                                                                                                       

چهار اصل قانونی حاکم بر قرارهای تامین کیفری

 قرارهای تامین تابع قواعد مشترکی هستند که بر همه آنها حاکم است.

  اول اینکه صدور این قرارها از اختیارات مقام قضایی است. یعنی حسب مورد بازپرس، دادستان دادیار و قاضی اجرای احکام  این قرارها را صادر می کنند و ضابطان دادگستری حق اخذ تامین از متهم ندارند.

دوم اینکه در صورت وجود دلایل کافی بر توجه اتهام به متهم، مقام قضایی نمی تواند از صدور قرار تامین امتناع ورزد.  بلکه وی مکلف است که حتی با فقدان شاکی به منظور تضمین حضور متهم در مواردی که احضار می شود، قرار تامین متناسب صادر نماید تا متهم بدون تامین نماند و دسترسی به او تسهیل گردد.

سوم رعایت اصل تناسب تامین است.  بدین معنا که قرار تامین باید با نوع و اهمیت جرم شدت مجازات، ادله و اسباب اتهام، احتمال فرار یا مخفی شدن متهم و از بین رفتن آثار جرم، سابقه متهم،  وضعیت روحی و جسمی،  سن،  جنس، شخصیت و حیثیت او متناسب باشد. بنابراین مثلا قرار تامینی که در مورد یک جوان بیکار 20 ساله که اتهام او در صورت اثبات، مستلزم ده سال حبس است صادر می شود، نباید همانند قرار تامینی باشد که در مورد یک پیرمرد بیمار 70 ساله که مجازات او در صورت اثبات ، حداکثر یک سال حبس است، صادر شود.

چهارم این است که قرارهای تامین قابل جمع نیستند و متهم با هر اتهامی و حتی اتهامات متعدد  تنها یک قرار در مورد او صادر می شود و بازپرس، وجود جرائم متعدد یا شدت مجازات را در رعایت اصل تناسب  تامین مورد توجه قرار می دهد

انواع قرارهای تامین  کیفری

قرارهای تامین کیفری انواع مختلفی دارند که بر حسب شدت و ضعف دارای سلسه مراتبی هستند. این قرارها به طور حصری در ماده 217 قانون آیین دادرسی کیفری  از خفیف ترین تا شدیدترین بر شمرده شده اند که در این قسمت به ترتیب  به بررسی هر یک از آنها می پردازیم.

قرار التزام به حضور با قول شرف

این قرار خفیف ترین قرار تامین و در عین حال کم استفاده ترین آنهاست. با صدور این قرار که قاعدتا باید در جرائم کم اهمیت مورد استفاده قرار گیرد، مرجع تحقیق از متهم می خواهد که متعهد شود که هر گاه به او نیاز بود و به مراجع قضایی احضار شد حاضر گردد و برای اطمینان از انجام این تعهد خود قول شرف دهد.

قرار التزام به حضور با تعیین وجه التزام

در این قرار مرجع تحقیق از متهم می خواهد که متعهد شود که هر گاه حضور او برای رسیدگی به اتهام وی لازم بود در زمان و مکانی که برای حضور تعیین خواهد شد، حضور یابد و برای تضمین اجرای این تعهد، ضمانت اجرای مالی تعیین می نماید. متهم نیز با قبول این قرار متعهد می شود که به موقع در مرجع قضایی حاضر گردد و در صورت عدم حضور، مبلغ تعیین شده در قرار را بپردازد.

قرار عدم خروج از حوزه قضایی با قول شرف

این قرار اصولا وسیله ای برای حفظ دسترسی به متهم  است تا حضور به موقع وی نزد مرجع قضایی ممکن گردد. در حال حاضر که اشخاص می توانند با استفاده از وسایل حمل و نقل  ساعاتی از روز را در یک حوزه و ساعاتی دیگر را در حوزه ای دیگر باشند، پیش بینی این قرار توجیه ندارد. در صورت امتناع متهم از قبول چنین التزامی، قرار کفالت در مورد او صادر می گردد.

قرار عدم خروج از حوزه قضایی با تعیین وجه التزام

این قرار همچون قرار قبلی است. با این تفاوت که در این قرار، خروج از حوزه قضایی بدون اجازه قبلی مرجع قضایی ضمانت اجرای مالی دارد. نتیجه عدم پذیرش این قرار توسط متهم نیز صدور قرار کفالت از سوی بازپرس است.

 قرار التزام به معرفی نوبه ای خود به مرجع قضایی یا انتظامی

در این قرار متهم ضمن تعهد به حضور  در هر وقتی که بازپرس لازم بداند، ملتزم به معرفی نوبه ای خود به صورت هفتگی یا ماهانه به مرجع قضایی یا انتظامی با تعیین وجه التزام می شود.  هدف از  صدور این قرار این است که متهم علاوه بر تعهدی که به حضور نزد بازپرس برای رسیدگی به پرونده دارد، احساس کند که لزوم مراجعه مستمر و نوبه ای او به مرجع قضایی یا انتظامی نیز غیبت او را مششخص می نماید و می تواند سبب اطلاع بازپرس و دستیگری  او گردد.

 در صورت امتناع از پذیرش این قرار،  قرار کفالت  صادر می شود.

قرار التزام مستخدمان رسمی

قرار دیگری که در بند ج ماده  217  قانون آیین دادرسی کیفری پیش بینی شده، قرار التزام مستخدمان رسمی است.  این قرار در واقع همان قرار التزام به حضور با تعیین وجه التزام است که متضمن احراز قبلی امکان پرداخت وجه التزام است.  احراز این امر با اعلام سازمان محل استخدام متهم مبنی بر پرداخت وجه التزام صورت می گیرد. ولی به هیچ وجه این اداره را به کفیل مبدل نساخته و تعهد حاضر کردن متهم را برای آن ایجاد نمی کند.

قرار التزام به عدم خروج از منزل

قرار بعدی،  قرار التزام به عدم خروج از منزل یا محل اقامت تعیین شده با موافقت متهم با تعیین وجه التزام از طریق نظارت با تجهیزات الکترونیکی یا بدون نظارت با این تجهیزات است.

   ابتدا باید دانست که در این قرار، التزام به حضور نزد مراجع قضایی هم جزیی از تعهد متهم است و عدم خروج او منزل یا محل اقامت تعیین شده به تنهایی برای رعایت قرار کفایت نمی کند.

 در این شکل از قرار، متهم متعهد می شود که هر گاه برای رسیدگی احضار شود، نزد مراحع قضایی حاضر گردد و برای تسهیل این حضور و حفظ دسترسی به او در طول مدت قرار از منزل خود یا محل دیگری که با توافق بازپرس تعیین می گردد، خارج نشود. در طول مدت قرار، حضور مستمر متهم در محل کنترل می گردد.

قرار کفالت

بند ح ماده 217 قانون آیین دادرسی کیفری  قرار اخذ کفیل با تعیین وجه الکفاله یا همان قرار کفالت را نوع دیگری از قرارهای تامین دانسته است. در این قرار مرجع تحقیق از متهم می خواهد که متعهد گردد که در مواقعی که حضور او برای رسیدگی به پرونده ضرورت داشته باشد، نزد مرجع قضایی حاضر شود و در هنگام سپردن تعهد خود شخصی را نیز معرفی کند تا در صورت انجام این تعهد توسط او، شخص مذکور متهم را حاضر کند. 

قرار کفالت مشتمل بر صدور دو قرار جداگانه است. 1)  قرار اخذ کفیل  و  2)  قرار قبولی کفیل.

1-قرار اخذ کفیل:  با صدور این قرار، مرجع تحقیق از متهم می خواهد که  ضمن تعهد به حضور در مرجع قضایی شخصی را نیز به عنوان کفیل برای حاضر نمودن خود معرفی نماید.

2-قرار قبولی کفیل: بعد از صدور قرار اخذ کفیل، اگر شخص ثالثی برای کفالت  متهم اعلام آمادگی کند،  با شرایطی نوبت به صدور قرار قبولی کفالت می رسد. ماده 223 قانون آیین دادرسی کیفری به این قرار نیز اشاره کرده است.

برای قبولی کفیل باید به این نکته توجه داشت که چون این قرار آثار مالی دارد، کفیل  علاوه بر دارا بودن شرایط لازم برای قبولی چنین تعهدی، باید دارای امکانات و توانایی مالی برای انجام چنین تعهدی نیز باشد. اگر ملائت کفیل احراز گردد، کفالت او از سوی بازپرس پذیرفته می شود.

قرار وثیقه

قانون آیین دادرسی کیفری، اخذ وثیقه اعم از وجه نقد، ضمانت نامه بانکی، مال منقول و غیر منقول را یکی دیگر از قرارهای تامین معرفی نموده است. قرار وثیقه قراری است که به موجب آن، صادر کننده قرار از  متهم می خواهد که متعهد شود که هرگاه به مرجع قضایی احضار شد، حاضر گردد و برای تضمین انجام این تعهدش، وثیقه ای به مبلغ معین بسپارد.

قرار بازداشت موقت یا توقیف احتیاطی

بازداشت موقت شدیدترین قرار تامین کیفری است که به موجب آن به منظور تضمین دسترسی به متهم در مواقع لزوم، آزادی رفت و آمد او به طور موقت سلب می شود. به همین دلیل بر خلاف سایر قرارهای تامین این قرار قابل اعتراض است.

 بازداشت موقت موثرترین وسیله برای دستیابی به متهم و تضمین حضور او در مواقع لزوم نزد مرجع قضایی است. با صدور این قرار متهم در بازداشتگاه نگهداری می شود و هر زمان به حضور او نیاز باشد تحت الحفظ نزد مراجع قضایی حاضر می شود.

موارد صدور قرار بازداشت موقت چیست؟

جرائمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو و جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که میزان دیه آنها ثلث دیه کامل یا بیش از آن است.
جرایم تعزیری که درجه 4 و بالاتر است.
جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور که مجازات قانونی آنها درجه 5 و بالاتر باشد.
ایجاد مزاحمت و آزار و اذیت بانوان و اطفال.
تظاهر به قدرت نمایی و ایجاد مزاحمت برای اشخاص که به وسیله چاقو یا هر نوع اسحله انجام شود.
سرقت، کلاهبردای، ارتشا، اختلاس، خیانت در امانت، جعل یا استفاده از سند مجعول در صورتی که مشمول بند ب این ماده نباشد و متهم دارای یک فقره سابقه محکومیت قطعی به علت ارتکاب هر یک از جرایم مذکور باشد.
تماس با وکیل  کیفری گروه وکلای حقوق بشر
گروه وکلای حقوق بشر موسسه ای حقوقی است که با داشتن وکلای با سابقه و اساتید دانشگاه در کنار کارشناسان حقوقی آماده و پذیرای شما در دفاتر و شعب این مجموعه هستند. جهت ارتباط با وکیل آنلاین  گروه وکلای حقوق بشر با شماره های زیر تماس بگیرید.

گروه وکلای حقوق بشر با داشتن گروه های تخصصی از وکلا در زمینه حقوقی، کیفری، تجاری، اداری، جرایم اینترنتی آماده ارائه مشاوره و اخذ پرونده هستند.

چنانچه برای تنظیم، فسخ و ابطال قرارداد به وکیل متخصص نیاز دارید، جهت دریافت مشاوره تلفنی یا حضوری با کارشناسان تماس بگیرید تا کمتر از ده دقیقه به وکیل متخصص وصل شوید

                                             جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید