ماده 645 قانون مدنی به تعریف این عقد پرداخته است. این ماده بیان می دارد: عاریه عقدی است که به موجب آن احد طرفین ( معیر) به طرف دیگر(مستعیر) اجازه می دهد که از عین مال او مجانا استفاده کند. شخص عاریه دهنده را معیر و شخص عاریه گیرنده را مستعیر می نامیم.
معیر باید عاقل، بالغ و رشید باشد. لزومی ندارد که معیر مالک عین و منافع باشد، همین که مالک منفعت باشد، کفایت می کند. در کنار معیر، مستعیر هم باید اهلیت انتفاع داشته باشد.
لذا در عقد عاریه مانند سایر عقود، اهلیت وجود داشته باشد در غیر این صورت عقد باطل است.
مبنای عقد عاریه، بر تبرع و احسان به نفع منتفع است. اما می توان در عقد عاریه شرط عوض کرد.
مهم ترین عناوین این مقاله
- تفاوت عقد عاریه با قرض چیست؟
- تفاوت عقد عاریه با ودیعه
- مخارج در عقد عاریه
- اوصاف عقد عاریه
- وضعیت عاریه دهنده نسبت به مال
- مسئولیت های عاریه گیرنده چیست؟
- شرایط مال مورد عاریه
- آیا در عاریه طلا و نقره می توان شرط ضمان نمود یا خیر؟
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید
تفاوت عقد عاریه با قرض چیست؟
در قرض مال به دیگری تملیک می شود و مال موضوع قرض، متعلق به خود مقترض می شود. اما در عاریه مال به مالکیت مستعیر در نمی آید، بلکه صرفا به مستعیر اذن و اختیار داده می شود تا از مال غیر استفاده کند.
مقترض مکلف نیست، همان مال را به شخص بازگرداند، بلکه باید مثل آن یا قیمت روز را پرداخت کند و حتی اگر خود مال هم موجود باشد، مکلف به بازگرداندن عین مال نیست، اما در عاریه، مستعیر باید همان مال را حفظ کند و بازپس دهد.
تفاوت عقد عاریه و ودیعه
عقد ودیعه، اذن دادن به دیگری برای حفاظت از مال است، اما عاریه، اذن دادن به دیگری برای استفاده از مال است.
در ودیعه موضوع عقد، حفاظت و امانت سپاری مال است و مستودع نمی تواند از مال استفاده کند، مگر آنکه مودع به او این اذن را داده باشد، اما در عاریه، موضوع اصلی عقد، استفاده از مال است و حفاظت و امانت در درجه دوم قرار دارد.
مخارج در عقد عاریه
در این عقد، مخارج به دو دسته تقسیم می شود:
1- مخارج لازم برای انتفاع از مال مورد عاریه مانند، هزینه های نظافت مال، بر عهده مستعیر است.
2- مخارج نگهداری مال، مانند هزینه ایزوگام پشت بام، تابع عرف و عادت است. مگر اینکه شرط خاصی شده باشد.
اوصاف عقد عاریه
1- عقدی اذنی و عهدی است. چون برای مستعیر تعهد به بازگرداندن مال ایجاد می شود.
2- عقد عاریه ایجاد حق نمی کند، بلکه صرفا استفاده دیگری از مال را مباح می کند.به عبارت دیگر، اثر اصلی عقد عاریه، اباحه انتفاع است.
3- عقدی مجانی و بلاعوض است.
4- عقدی مبتنی بر مسامحه است.
5- عقدی جایز است.
6- عقدی رضایی است.
7- اهلیت طرفین در آن لازم است. زیرا معیر در اموال خود تصرف می کند و مستعیر نیز با تصرف در مال دیگری ممکن است موجب ایراد خسارت به غیر و ضمان و مسئولیت خود شود.
وضعیت عاریه دهنده نسبت به مال
طبق ماده 636 قانون مدنی ، اشخاص زیر می توانند مال را به عاریه بدهند:
شخصی که مالک عین و منافع مال است
شخصی که اگر چه مالک عین نیست، اما مالک منافع است
شخصی که اگر چه مالک منافع نیز نیست اما حق انتفاع از مال دارد
شخصی که خودش مستعیر مال است، نمیتواند آن را به شخص دیگری عاریه دهد، مگر آنکه معیر به او چنین مجوزی را داده باشد.
مسئولیت های عاریه گیرنده چیست؟
ید عاریه گیرنده یا مستعیر امانی است. پس ضامن تلف یا نقصان مال مورد عاریه نیست، مگر در موارد زیر:
1- در صورت تفریط یا تعدی
2- در عاریه طلا و نقره، حتی قوه قاهره نیز رافع مسئولیت نیست.
شرایط مال مورد عاریه:
برای آنکه عاریه به درستی منعقد شود، مال موضوع عاریه باید دارای شرایط زیر باشد:
1- منفعت مورد عاریه باید معلوم و معین باشد: این شرط از قواعد عمومی قراردادها است. ولی در عاریه که مبتنی بر احسان و مسامحه است، قابلیت تعیین و علم اجمالی کافی است. بنابراین به عنوان مثال: اگر کسی یکی از اسب های خود را عاریه دهد و از مستعیر بخواهد که به میل خویش یکی را انتخاب کند، چنین عاریه ای درست است.
منفعتی که هدف از عاریه است، گاه در عقد معین می شود. چنان که زمین به طور صریح برای زراعت یا سکونت عاریه داده می شود.
گاهی در عرف معین است و نیازی به تصریح ندارد. چنان که در عاریه لباس، معلوم است که برای پوشیدن است.
در مواردی هم که مال منافع گوناگون دارد و عاریه بی قید و شرط واقع می شود، عرف حدود انتفاع را معین می سازد.
به همین جهت اگر زمینی به عاریه داده شود، مستعیر نمی تواند آن را رهن بگذارد یا تبدیل به قبرستان کند.
2- منفعت مورد عاریه باید عقلایی و مشروع باشد: این شرط نیز در زمره قواعد عمومی است که در انتهای ماده 637 قانون مدنی بدین عبارت آمده است: ... منفعتی که مقصود از عاریه است، باید منفعتی مشروع و عقلایی باشد.
3- مورد عاریه باید در برابر انتفاعی که اذن داده شده است، قابل بقا باشد: بنابراین خوراکی را برای خوردن نمی توان عاریه داد، ولی برای نمایش دادن در فروشگاه امکان دارد.
چنان که گفته شد، عاریه به معنی اذن در انتفاع است و زمانی برای منفعت جدای از عین می توان اصالت قائل شد که بتوان از منفعت استفاده کرد و عین را باقی نگاه داشت. پس اگر مالکی اذن در انتفاعی را به دیگری دهد که ملازمه با اتلاف مال دارد، مانند: خوردن میوه یا نوشیدن آب، باید آن را تملیک عین و منفعت یا اباحه انتفاع شمرد.
آیا در عاریه طلا یا نقره، می توان شرط عدم ضمان نمود یا خیر؟
بله، چنین شرطی به این معنا که شرط شود، در صورت تلف طلا یا نقره موضوع عاریه، مستعیر مسئول نباشد، صحیح است.
ارتباط با وکیل
گروه وکلای حقوق بشر با در نظر گرفتن نیاز موکلین و با داشتن دپارتمان های تخصصی به شما بهترین مشاوره حقوقی را ارائه می دهند. این موسسه حقوقی با کسب موفقیت در پروند های مختلف با حضور وکیل برجسته و باسابقه در امور خانواده، طلاق، مهریه، نفقه می تواند بهترین گزینه برای انتخاب یک وکیل خوب باشد. چنانچه در صدد منعقد کردن عقود یا قرارداد هستید، توصیه می کنیم پیش از هر اقدام عملی با وکیل ثبتی، اداری و تجاری گروه وکلای حقوق بشر به شماره زیر تماس بگیرید.
جهت ارتباط با وکلای این گروه حقوقی، می توانید با تلفن گویای مجموعه ارتباط بگیرید تا به کارشناسان حقوقی وصل شوید.
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید