تعیین تکلیف شخص نسبت به اموال یا امورش برای بعد از وفاتش وصیت نام دارد. وصیت عمل حقوقی است که آثار آن معلق به فوت است. وصیت به خودی خود و ذاتا نه عقد است و نه ایقاع. بلکه وصیت قالبی است که عقود و ایقاعات مختلفی را می توان درآن قرار داد و آثار آن عقد یا ایقاع را برای بعد از فوت محقق کرد. اگر آنچه در قالب وصیت بیان می شود، عقد باشد وصیت عقد است و نیاز به قبول دارد و اگر آنچه در قالب وصیت بیان می شود، ایقاع باشد وصیت ایقاع است و نیاز به قبول ندارد.
مهم ترین عناوین این مقاله
- اقسام وصیت
- تفاوت وصیت تملیکی و وصیت به تملک چیست؟
- نحوه تنظیم وصیت نامه
- وضعیت حقوقی وصیت فضولی
- وصیت اکراهی
- وصیت در حال خودکشی معتبر است؟
- آیا رجوع از وصیت امکان دارد؟
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید
اقسام وصیت
اقسام اصلی وصیت عبارت است از:
وصیت تملیکی: به معنای تملیک مال به شخصی برای بعد از فوت است. یعنی شخصی وصیت کند، که بعد از فوتش فلان مال یا اموالش به فلان شخص یا اشخاص برسد. شخص وصیت کننده را موصی و شخصی را که به نفع او وصیت شده موصی له و مالی را که مورد وصیت واقع شده موصی به می گویند. برای مثال حسن وصیت می کند که بعد از فوتش فلان زمینی که دارد به صابر برسد. حسن موصی و صابر موصی له و آن زمین موصی به است. وصیت تملیکی خود به دو دسته تقسیم می شود:
وصیت تملیکی خاص: وصیتی که موصی لهم آن محصور باشند، چنین وصیتی عقد است و نیاز به قبول موصی لهم دارد. مانند آنکه شخصی وصیت کند که بعد از فوتش فلان زمین به فرزند پسرش برسد.
وصیت تملیکی عام: یعنی وصیتی که موصی لهم آن عام است مانند وصیت برای دانشجویان دانشگاه تهران. چنین وصیتی ایقاع است و نیاز به قبول موصی لهم ندارد.
وصیت عهدی: ایجاد تعهد برای شخصی برای بعد از فوت موصی وصیت عهدی نام دارد. یعنی شخصی برای بعد از فوت خود وصیت کند و تعهداتی را مبنی بر سرپرستی فرزند صغیر یا اداره امور و اموالش یا انجام وصایای مالی بر عهده اشخاصی بگذارد. شخص وصیت کننده را موصی و شخصی را که به واسطه این وصیت متعهد شده وصی می گویند.
تفاوت وصیت تملیکی و وصیت به تملک چیست؟
وصیت تملیکی همان طور که گفتیم به این معناست که شخصی وصیت کند که فلان مال یا اموالش بعد از فوت به مالکیت شخص یا اشخاصی درآید. اگر آن اشخاص محصور باشند با قبول آنها بعد از فوت شخص وصیت کننده این انتقال مالکیت رخ می دهد.
اما وصیت به تملیک نوعی وصیت عهدی است به این معنا که موصی وصیت کند که بعد از فوت او فلان مال یا اموالش به موجب عقد ناقل مالکیت مانند بیع ، صلح یا هبه به دیگران منتقل شود. در این صورت وراث باید به این وصیت عمل کنند و آن مال را به شخص ثالث تملیک کنند.
نحوه تنظیم وصیت نامه
در قانون امور حسبی برای تنظیم وصیت نامه سه شیوه خود نوشت، رسمی و سری پیش بینی شده است. بنابراین در قانون امور حسبی تنظیم به صورت شفاهی پذیرفته نشده است و بنا بر ماده 291 قانون امور حسبی ، اگر وصیت نامه ای بدون تشریفات مقرر در این قانون و خارج از اشکال مندرج در قانون منعقد شده باشد، در مراجع رسمی پذیرفته نیست. مگر آنکه وراث به صحت وصیت اقرار کنند.
شرایط تنظیم وصیت نامه خود نوشت عبارت است از:
• نوشته شدن تمام وصیت به خط موصی
• داشتن تاریخ روز ماه و سال به خط موصی
• امضای وصیت نامه
• وصیت نامه خودنوشت سند عادی محسوب می شود.
برای اشخاص بی سواد امکان تنظیم وصیت نامه خود نوشت و سری وجود ندارد. و آنها چاره ای جز تنظیم وصیت نامه رسمی ندارند.
در خصوص وصیت نامه سری موارد زیر قابل توجه است:
• نزد مامورین رسمی تنظیم نشده است. اما باید به ترتیبی که برای امانت اسناد در قانون ثبت اسناد مقرر گردیده در اداره ثبت امانت گذارده شود.
• ضرورتی ندارد که وصیت نامه سری به خط موصی باشد یا تاریخ داشته باشد بلکه کافی است که به امضا او برسد مگر اینکه موصی قدرت تکلم و حرف زدن نداشته باشد که در این صورت باید تمام وصیت نامه را به خط خود نوشته و امضا کند.
• سند ثبت امانت وصیت نامه سری سند رسمی محسوب می شود ولی خود وصیت نامه سری سند عادی است.
ماده 291 قانون امور حسبی بر منحصر دانستن تنظیم وصیت نامه در اقسام فوق به موجب نظر شورای نگهبان ابطال شده است. شورای نگهبان در نظر مزبور بیان داشته است که به طور کلی اعتبار وصیت نامه مانند سایر اسناد در صورتی است که حجت شرعی بر صحت مفاد آن باشد.
لذا این نظر شورای نگهبان، قانون فوق در خصوص وصیت های قانون امور حسبی را منتفی کرد و اثبات صحت وصیت نامه را کافی دانست. بنابراین در حال حاضر وصیت نامه می تواند کتبی یا شفاهی باشد و محدود به تشریفات و اشکال مندرج در قانون امور حسبی نیست.
وضعیت حقوقی وصیت فضولی
وصیت به مال غیر ممکن است به یکی از دو صورت زیر باشد:
وصیت برای غیر: مانند آنکه شخصی برای سعید وصیت نامه ای فضولی تنظیم کند مبنی بر اینکه اگر سعید فوت شود، زمین سعید به حسن برسد. چنین وصیتی را طبق نظر اقوی باید غیر نافذ و منوط به تنفیذ صاحب مال دانست.
وصیت به مال غیر: مانند آنکه شخصی وصیت کند که اگر من فوت کردم زمین سعید به حسن برسد. چنین وصیتی باطل است.
وصیت فضولی توسط وراث او قابل تنفیذ یا رد نیست. زیرا قائم به شخص است. بنابراین در صورت فوت شخصی که از جانب او وصیت فضولی انشا شده است حق تنفیذ و رد به وراث نمی رسد و چنین وصیتی باطل می شود.
وصیت اکراهی
وصیت اکراهی غیر نافذ است و از جانب موصی قابل تنفیذ و رد است. مگر آنکه این اکراه، اکراه مادی باشد و به کلی موجب منتفی شدن قصد شود که در این صورت وصیت اکراهی باطل است.
اگر موصی قبل از تنفیذ یا رد فوت کند، حق تنفیذ به وراث نمی رسد و وصیت باطل می شود.
وصیت در حال خودکشی معتبر است؟
اگر شرایط زیر با هم جمع باشند وصیتی که در حال خودکشی صورت گرفته باطل است:
• اگر شخصی خود را مجروح یا مسموم کند یا پرتاپ کند یا اعمالی از این قبیل که موجب هلاکت است مرتکب شود.
• در ارتکاب این اعمال قصد خودکشی داشته باشد، نه قصد اموری مثل قدرت نمایی یا حرکات آکروباتیک
• در فاصله بین انجام عملیات خودکشی تا مرگ وصیت کرده باشد. بنابراین اگر موصی ابتدا وصیت بنویسد و بعد اقدام به خودکشی کند وصیت او صحیح است.
• خودکشی او به مرگ منجر شود. بنابراین اگر شخصی به عنوان مثال سم بخورد و سپس خودکشی کند اما او را از مرگ نجات بدهند وصیت او صحیح است.
آیا رجوع از وصیت امکان دارد؟
رجوع از وصیت یعنی موصی تا قبل از فوت از وصیت خود رجوع کند. رجوع از وصیت دارای احکام زیر است:
می تواند به صورت صریح یا ضمنی باشد. رجوع ضمنی از وصیت به این نحو است که شخص عملی بر خلاف وصیت اول نماید. برای مثال مال مورد وصیت را بفروشد.
حق رجوع از وصیت قابل اسقاط نیست. به عبارت دیگر امکان رجوع از وصیت یک حکم است و وصیت از جانب موصی جایز حکمی است و وصیت حتی اگر در ضمن عقد لازمی درج شود باز هم موصی حق رجوع دارد.
گرچه ابرا قابل رجوع نیست اما در وصیت به ابرا نیز موصی می تواند تا قبل از فوت از وصیت رجوع کند و ابرائی را که برای بعد از فوتش انشا کرده، منتفی کند.
در وصیت به وقف نیز موصی می تواند تا قبل از فوت از وصیت رجوع کند و وقفی را که برای بعد از فوتش انشا کرده منتفی کند.
اگر وصیت نامه متضمن اقراری باشد با رجوع از وصیت اقرار مزبور بی اثر نمی شود و به قوت خود باقی می ماند .زیرا رجوع از اقرار ممکن نیست.
ارتباط با وکیل آنلاین گروه وکلای حقوق بشر
وصیت نامه یکی از اعمال حقوقی است که جدا از آثار غیر مالی، آثار مالی سنگینی دارد. همان طور که در مقاله ذکر کردیم، اگر وصیت شرایط و ضوابط قانونی نداشته باشد از حیز انتفاع خارج می شود. اما حالا سوال این است که چطور می توانیم یک وصیت نامه صحیحی نگارش کنیم؟
برای تنظیم صحیح و قانونی وصیت نامه باید به وکیل حقوقی مراجعه کنید. ایشان با تسلط به مواد قانونی و در نظر گرفتن شرایط شما می تواند بهترین مشاوره جهت نگارش وصیت نامه را ارائه دهد.
گروه وکلای حقوق بشر علاوه بر موارد بالا در زمینه کیفری، تجاری، اداری، جرایم اینترنتی، تنظیم، فسخ و ابطال قراردادها نیز فعالیت گسترده انجام می دهند.
شما می توانید جهت ارتباط با وکیل به دفاتر و شعب این مجموعه تماس بگیرید تا در کمترین زمان مشاوره رایگان دریافت کنید.
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید