شروط در حقوق مدنی به دو معنی استعمال می شود:
 گاهی از شرط چیزی را اراده می کنند که وجود یا تاثیر یک امر حقوقی به آن بستگی دارد. مثلا می گویند قصد و رضا یا اهلیت شرط صحت معامله است  یا فوت موصی شرط تاثیر وصیت است. 
گاهی شرط به معنی دیگر به کار می رود که عبارت است از توافقی که افراد ضمن عقد دیگری می کنند.  این نوع توافق تابع عقد دیگر است و استقلال ندارد و در صورت بطلان یا انحلال عقد اصلی اصولا باطل یا از بین رفته به شمار می آید. شرط بدین معنی شرط ضمن عقد نامیده می شود.
شروط ضمن  عقد را می توان به شروط باطل و صحیح تقسیم کرد که برای هر یک اقسامی در قانون مدنی ذکر شده است. اصولا هر شرطی که ضمن عقد صحیحی آورده شود، صحیح است مگر اینکه قانون گذار آن را باطل شناخته باشد.

مهم ترین عناوین این مقاله

• شروط باطل چیست؟
• شروطی که باطل است ولی مبطل عقد نیست
• شروطی که باطل و موجب بطلان عقد است
• انواع شروط صحیح و احکام آنها

                                                      جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید

شروط باطل چیست؟

شروط باطل طبق قانون مدنی  بر دو قسم است:
 الف ) شروطی که باطل است ولی مبطل عقد اصلی نیست. 
 ب)  شروطی که باطل و موحب بطلان عقد است. 
 این تقسیم بندی را می توان چنین توجیه کرد. در پاره ای موارد شرط باطل چنان است که به ارکان عقد لطمه نمی زند و به شرایط اساسی آن خللی وارد نمی آورد. در این صورت شرط فقط باطل است و باطل کننده ی عقد نیست.
در موارد دیگر شرط باطل در عقد تاثیر می گذارد  و به ارکان آن لطمه می زند و به تعبیر دیگر سبب می شود که عقد، فاقد یکی از شرایط اساسی صحت گردد.  در این صورت شرط هم باطل و هم مبطل عقد است.

شروطی که باطل است ولی مبطل عقد نیست

برابر ماده 232 قانون مدنی شروط ذیل باطل است ولی مفسد عقد نیست.
1-    شرطی که انجام آن غیر مقدور باشد.
 اگر شرط غیر مقدور باشد باطل تلقی می شود چنان که کسی ضمن قراردادی تعهد کند که زبان بیگانه ای را به طور کامل در مدت یک روز به دیگری بیاموزد.

2-    شرطی که در آن فایده ای نباشد.
   اگر شرط نفع و فایده ای نداشته باشد باطل است. چرا که قانون گذار اجازه نمی دهد که افراد از روی هوی و هوس و بدون غرض عقلایی شرطی را در قرارداد بگنجانند و اگر چنین شرطی ضمن قرارداد آورده شود قانون گذار آن را باطل می شناسد.

3-    شرطی که نامشروع باشد.  
شرطی که نامشروع یعنی بر خلاف قواعد امری باشد، نیز باطل است. ولی مبطل عقد نیست. باطل بودن چنین شرطی که بر خلاف نظم عمومی است، مبتنی بر مصلحت جامعه است . بنابراین هر گاه ضمن قراردادی شرط شود که یکی از طرفین شخص ثالثی را مضروب یا مجروح سازد این شرط باطل است.

شروطی که باطل و موجب بطلان عقد است

طبق ماده ی 233 قانون مدنی شروط ذیل باطل و موجب بطلان عقد است.
1-    شرط خلاف مقتضای عقد
  هر عقد دارای لوازم و آثاری است بعضی از این آثار مقتضای ذات عقد است.  یعنی چنان با ماهیت عقد در آمیخته است که نمی توان آن را از عقد تفکیک کرد. مثلا مقتضای بیع  تملیک عین و مقتضای اجاره  تملیک منفعت است.  به عبارت ساده تر ذات و ماهیت بیع ایجاب می کند که عین مال از فروشنده به خریدار منتقل گردد.  پس اگر در بیع شرط شود که مبیع اصلا به خریدار منتقل نگردد،  این شرط خلاف مقتضای عقد و باطل است.

2-    شرط مجهولی که جهل به ان موجب جهل به عوضین شود. 
   یکی از شرایط صحت عقد معلوم بودن مورد معامله است. پس اگر شرط مجهولی در قرارداد آورده شود که جهل به آن موجب جهل به مورد معامله باشد، شرط و عقد هر دو باطل هستند. مثلا اگر کسی خانه خود را به مبلغ صد میلیون تومان بفروشد و شرط شود که مشتری ثمن را پس از فوت پدرش بپردازد جهل به شرط موجب جهل به ثمن است. زیرا ارزش صد میلیون تومانی که در زمان نامعلومی باید پرداخت شود، مجهول است و از این رو هم شرط و هم عقد باطل است. 

انواع شروط صحیح و احکام آنها

قانون مدنی به پیروی از فقه اسلامی  شروطی را که در ضمن عقد آورده می شود به شرط صفت نتیجه و فعل تقسیم و از هر یک تعریفی به دست داده است.  در ادامه به بررسی هر سه شرط می پردازیم

شرط صفت
 ماده 234 قانون مدنی به شرط صفت اشاره کرده است.  شرط صفت عبارتست از شرط راجع به کیفیت یا کمیت مورد معامله. 
  بدین معنی که طرفین کیفیت خاصی را مورد معامله منظور و ضمن عقد ذکر کنند چنان که در بیع فرش، شرط کنند که بافت کاشان باشد.
برابر ماده 235 قانون مدنی  اگر بعد از عقد معلوم شود که مورد معامله دارای صفتی که شرط شده نبوده است کسی که شرط به نفع او شده است، خیار فسخ خواهد داشت و می تواند معامله را بر هم زند.

شرط نتیجه
 ماده ی 234 قانون مدنی به شرط نتیجه اشاره کرده است.  شرط نتیجه آن است که تحقق امری در خارج شرط شود. در این نوع شرط، نتیجه یکی از اعمال حقوقی به صرف شرط کردن در عقد بدون این که احتیاج  به امر دیگری باشد، حاصل می گردد. و از این رو آن را شرط نتیجه می گویند.   شرط نتیجه هنگامی معتبر است که نتیجه مورد نظر احتیاج به سبب خاصی نداشته باشد و به محض اشتراط در خارج محقق گردد. در غیر این صورت شرط نتیجه باطل خواهد بود. 

شرط فعل 
در ماده 234 شرط فعل تعریف شده است.  شرط فعل آن است که اقدام یا عدم اقدام به فعلی بر یکی از متعاملین یا بر شخص خارجی شرط شود.
بنابراین ممکن است در ضمن معامله ای شرط شود که یکی از متعاملین یا شخص ثالث کاری را انجام دهد چان که خانه ای بسازد یا کتابی بنویسد. و نیز ممکن است خودداری از انجام کارش ضمن قرارداد شرط شود. پس شرط فعل چنان که ماده  234  قانون مدنی می گوید ممکن است مثبت یا منفی باشد.

دریافت مشاوره از گروه وکلای حقوق بشر
گروه وکلای حقوق بشر موسسه ای حقوقی است که با داشتن وکلای با سابقه و اساتید دانشگاه در کنار کارشناسان حقوقی آماده و پذیرای شما در دفاتر و شعب این مجموعه هستند. جهت ارتباط با وکیل آنلاین گروه وکلای حقوق بشر با شماره شعب و دفاتر ما تماس بگیرید.
گروه وکلای حقوق بشر با داشتن گروه های تخصصی از وکلا در زمینه حقوقی، کیفری، تجاری، اداری، جرایم اینترنتی آماده ارائه مشاوره و اخذ پرونده هستند.
چنانچه برای تنظیم، فسخ و ابطال قرارداد به وکیل متخصص نیاز دارید، جهت دریافت مشاوره تلفنی یا حضوری با کارشناسان تماس بگیرید تا کمتر از ده دقیقه به وکیل متخصص وصل شوید.

     
                                                     جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید