قواعد مسئولیت مدنی از جهات مختلفی می تواند با فضای مجازی  و داده هایی که در این فضا وارد می شود ارتباط داشته باشد. بررسی قواعد مسئولیت مدنی فضای مجازی با استقبال زیادی مواجه نبوده است، اما با گسترش بیشتر استفاده از رایانه و بالاخص نوآوری های جدید از جملخ هوش مصنوعی، ناگزیر از بررسی ابعاد مسئولیت مدنی در این زمینه هستیم. چرا که نیاز جامعه است و باید بتوانیم از قوانین و مقررات موجود تفسیری در خصوص مسائل جدید و نوظهور داشته باشیم.  در این مقاله  به بررسی اعمال قواعد مسئولیت مدنی در خصوص فضای مجازی می پردازیم.

مهم ترین عناوین این مقاله

• اعمال قواعد عمومی مسئولیت مدنی در فضای مجازی
• اسرار تجاری الکترونیکی و مسئولیت مدنی
• دارا شدن ناعادلانه و اسرار تجاری 
• اسرار تجاری و شبه عقد

                                                 جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید

اعمال قواعد عمومی مسئولیت مدنی در فضای مجازی

اولین سوالی که با دیدن تیتر این مقاله به ذهن متبادر می شود این است که مسئولیت مدنی در فضی مجازی نسبت به چه مواردی اعمال می شود؟
آیا صرفا خسارت معنوی را شامل می شود یا شامل خسارت مادی هم می شود؟
در این قسمت به این سوال پاسخ می دهیم.
اعمال قواعد مسئولیت مدنی از ایراد صدمه به رایانه تا ارائه و افشا اطلاعات غلط را شامل می شود که در این قسمت به ریز جزئیات اشاره می شود.
خسارت به سخت افزار رایانه همانند هر خسارت دیگری می تواند مسئولیت مدنی عامل را در پی داشته باشد. به علاوه وارد ساختن زیان به نرم افزار هم امری است که باید برای حمایت از حق مشروع دارنده ی نرم افزار مسئولیت عامل زیان را بر اساس قواعد عمومی مسئولیت مدنی محرز دانست.
  به علاوه بهره گیری نادرست یا مغرضانه رایانه می تواند مسئولیت زا باشد. برای مثال وقتی شخصی بداند که رایانه به درستی کار نمی کند و آن را به کار گیرد و در نتیجه به دلیل خطای رایانه به دیگری زیان وارد شود، مسئول خواهد بود.این مسئولیت می تواند متوجه شخص یا شرکتی شود که نرم افزار معیوب  را پدید آورده،  تولید کرده و یا آن را به کاربران نهایی فروخته است.
 برای حمایت از حریم خصوصی نیز دخالت قواعد مسئولیت مدنی ضرورت دارد. این حمایت فقط محدود به زیان های مادی نیست،  بلکه همان گونه که مواد 1 و2 قانون مسئولیت مدنی هم مقرر داشته زیان های معنوی هم باید توسط عامل زیان  جبران شود.
 ارائه اطلاعات غلط یا افشا نشده از طریق شبکه های ارتباطی می تواند موجب صدمه به اعتبار تجاری یا شخصی شده یا نقض قواعد رقابت عادلانه محسوب شود. با این وصف همه قواعد حمایت از شهرت تجاری و رقابت سالم در فضای مجازی هم به کار گرفته خواهد شد. این مسئولیت هر چند مصداقی جدید به شمار می آید اما قاعده جدیدی را در حقوق مسئولیت مدنی اقتضا نمی کند.

اسرار تجاری الکترونیکی و مسئولیت مدنی

قواعد مربوط به حمایت از اسرار تجاری در مورد داده ها و برنامه های رایانه ای مورد حفاظت هم اجرا می شود. از آن جهت که قواعد نسبتا روشنی برای حمایت از اسرار تجاری وجود دارد و این عنوان در قانون مجازات اسلامی هم مورد توجه قرار گرفته به بررسی حمایت از  اسرار تجاری الکترونیکی از طریق قواعد مسئولیت مدنی می پردازیم.
هر گاه در رابطه میان مالک اسرار تجاری و دارنده اسرار تجاری قرارداد خاصی برای حفظ اسرارتجاری وجود نداشته باشد، می توان از قواعد مسئولیت مدنی برای حمایت از اسرار بهره گرفت. در این میان قاعده دارا شدن ناعادلانه  مفهومی است که باید آن را با نقض اسرار تجاری بررسی کرد. 

دارا شدن ناعادلانه و اسرار تجاری 

یکی از مبانی مطرح برای مسئولیت شخصی که به اسرار تجاری دست یافته، آن را فاش نموده یا به کار گرفته است. نهاد دارا شدن ناعادلانه می باشد. بر مبنای این تاسیس که سابقه ای به قدمت حقوق مسئولیت مدنی دارد، شخصی که به ناحق رازی را دارا شده در مقابل مالک آن مسئول است.
دقت در مساله بیانگر آن است که توسل به نهاد دارا شدن ناعادلانه در زمینه اسرار تجاری چندان ساده نیست. در واقع تفکیک بین نحوه سو استفاده از اسرار مبین آن است که ارکان نهاد دارا شدن ناعادلانه، تنها در برخی از مصادیق نقض حقوق اسرار تحقق می یابد. به عبارت دیگر نقض این دسته از حقوق به یکی از سه شکل متصور می باشد:
نخست  شخصی که حق دسترسی به اسرار تجاری نداشته به این اسرار دسترسی پیدا کند. در این حالت نیز ممکن است دسترسی شخص با علم  و آگاهی بوده یا کاملا تصادفی باشد.
دوم  شخصی که به نحو مشروع یا نامشروع بر اسرار تجاری دسترسی داشته است. اعم از اینکه حق به کارگیری آن ها را داشته باشد یا نداشته باشد  یا  اسرار را نزد شخصی که حق دسترسی به آن ها را ندارد، افشا نماید.
سوم  شخصی که به اسرار دسترسی مشروع داشته و در هر حال حق بهره گیری از آن ها را دارا نبوده است، اقدام به استفاده از آنها برای منافع تجاری خویش یا به زیان رقیب نماید.
در ارتباط با تطبیق عنوان دارا شدن ناعادلانه به هر یک از سه فرض فوق الذکر باید توجه داشت که این نهاد در حالتی که شخص اقدام به افشای اطلاعات ننموده باشد صادق نیست. زیرا دارا شدن به مفهوم عرفی و حقوقی آن تنها زمانی تحقق می یابد که موجد نفع مادی یا معنوی برای دارنده باشد و صرف تحصیل اگر چه امکان دارد واجد عنوان کیفری یا مدنی باشد،  اما دارا شدن به شمار نمی آید.

اسرار تجاری و شبه عقد

پرسشی که می توان مطرح ساخت این است که آیا می توان رابطه تعهد به حفظ اسرار را با شبه عقدی چون اداره فضولی امور غیر مقایسه کرد؟
صدق این عنوان از جمله  مواردی است که شخص ناخواسته بر اسراری دست یابد که مالک قدرت حفظ آن را نداشته و یا به هر دلیل از حیطه تسلط وی خارج شده و در عین حال دارای ارزش تجاری و اقتصادی فوق العاده ای برای اوست. در حالاتی از این قبیل به نظر می رسد که بتوان نوعی تعهد مبتنی بر شبه عقد را به دارنده اسرار تحمیل کرد که البته دارای تمام آثار شبه عقد خواهد بود. هر گاه حفظ اسرار واجد عنوان اداره فضولی باشد باید حقوق ، تعهدات و اختیارات مالک اسرار و دارنده فضولی آن را بر مبنای ماده 306 قانون مدنی تحلیل کرد.
ارتباط با وکیل پایه یک دادگستری
برای آغاز هر شکایت حقوقی شما نیازمند  فهم دقیق عنوان دعوا و شناخت دادگاه صالح هستید. در نگاه اول شاید طرح دعاوی مسئولیت مدنی امری سهل و آسان به نظر برسد، اما در عمل، نگارش دادخواست، نحوه استدلال و دفاع در این دعاوی به تخصص و تبحر نیاز دارد .
 طرح دعوای اشتباه نیز شما را با صرف هزینه و زمان زیادی مواجه می کند. لذا برای پیگیری دقیق و قانونی دعوای مسئولیت مدنی باید از وکیل حرفه ای و متخصص استفاده کنید تا درگیر آثار زیان بار دعوای اشتباه نشوید.
گروه وکلای حقوق بشر با بهره مندی از معروفترین وکیل دادگستری در مجموعه حقوقی  در راستای ارائه خدمات مشاوره ای آماده پاسخگویی به شما هستند. علاوه بر خدمات مشاوره ای، چنانچه برای حل و فصل و پیگیری پرونده های حقوقی خود به دنبال وکیل هستید، می توانید با توجه به نیاز خود به وکیل چک، سفته، ملکی، خرید و فروش، اجاره و مشارکت گروه وکلای حقوق بشر مراجعه کنید.

                                                     جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید