حق سرقفلی، به موجب قانون روابط موجر و مستاجر، به حق مالی اطلاق میشود که مستاجر در املاک تجاری به دست میآورد و به وی اجازه میدهد در مدت زمان طولانی با پرداخت اجاره ناچیز از ملک استفاده کند و بر سایرین اولویت داشته باشد
یکی از طرق انتقال حق سرقفلی، ارث است. در صورت فوت مستاجر دارای حق سرقفلی، وراث قانونی وی طبق طبقات و درجات ارث، از منافع این حق منتفع میشوند. آشنایی با وراث حق سرقفلی و نحوه تقسیم آن، به بازماندگان متوفی در استیفای حقوق قانونی خود یاری میرساند. در این مقاله قصد داریم با مقوله قانونی ارث سرقفلی آشنا شویم. چنانچه در این خصوص سوالی دارید، تا انتهای مقاله همراه ما باشید.
مهم ترین عناوین این مقاله
- ارثپذیری حق سرقفلی؛ تاملی بر ماده 9 قانون روابط موجر و مستاجر
- وراث حق سرقفلی
- مراحل انحصار وراثت حق سرقفلی
- نحوه تقسیم ارث حق سرقفلی
- ارث زن از حق سرقفلی مطابق ماده 946 قانون مدنی
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید
ارثپذیری حق سرقفلی؛ تاملی بر ماده 9 قانون روابط موجر و مستاجر
حق سرقفلی، به عنوان یکی از حقوق مالی مستاجر در املاک تجاری، از جایگاه ویژهای در قانون روابط موجر و مستاجر برخوردار است. تمایز این حق با حق کسب و پیشه یا تجارت، موضوع بحثهای حقوقی متعددی بوده است. فارغ از این مباحث، در این نوشتار به بررسی ارثپذیری حق سرقفلی میپردازیم.
حق سرقفلی، به موجب ماده 9 قانون روابط موجر و مستاجر مصوب 1356، حقی است که به مستاجر در قبال پرداخت مبلغی به موجر در املاک تجاری اعطا میشود و به وی اجازه میدهد تا در مدت زمان طولانیتر با پرداخت اجاره ناچیز از ملک استفاده کند و بر سایر اشخاص در اجاره آن محل اولویت داشته باشد. با توجه به اینکه حق سرقفلی به عنوان مال غیرمنقول تلقی میشود، طبق قواعد عمومی ارث، قابل انتقال قهری (ارث) است. به عبارت دیگر، در صورت فوت مستاجر دارای حق سرقفلی، وراث قانونی وی طبق طبقات و درجات ارث، از منافع این حق منتفع میشوند. ارثپذیری حق سرقفلی به صراحت در ماده 9 قانون روابط موجر و مستاجر مورد اشاره قرار گرفته است. این ماده مقرر میدارد: "در صورتی که مستاجر محل کسب یا پیشه یا تجارت فوت کند حق کسب و پیشه یا تجارت به ورثه او منتقل می گردد."
طبق قانون مدنی، وراث به طبقات و درجاتی تقسیم میشوند که هر طبقه در صورت وجود، وارث طبقه بعد نخواهد بود. وراث حق سرقفلی نیز شامل اشخاص ذیل هستند:
1. طبقه اول: پدر، مادر، همسر و فرزندان
2. طبقه دوم: پدربزرگ و مادربزرگ پدری و مادری
3. طبقه سوم: عموها، عمهها، خالهها و داییهای پدری و مادری
4. طبقه چهارم: فرزندان برادران و خواهران
5. طبقه پنجم: اجداد پدری و مادری
تقسیم ارث حق سرقفلی بین وراث واجد شرایط، بر اساس قانون ارث صورت میگیرد. به طور کلی، سهم هر یک از وراث در اموال غیرمنقول، از جمله حق سرقفلی، به شرح ذیل است:
• همسر: یک هشتم سهم
• فرزندان: به نسبت مساوی
• پدر و مادر: هر کدام یک ششم سهم (در صورت فوت همسر)
• سایر وراث: مطابق با طبقات ارث
وراث حق سرقفلی
در نوشتار پیشین به ارثپذیری حق سرقفلی به عنوان یکی از حقوق مالی مستاجر در املاک تجاری اشاره شد. در این نوشتار، به بررسی این موضوع میپردازیم که چه کسانی از سرقفلی ارث میبرند.
در نظام حقوقی ایران، وراث به دو دسته وراث نسبی و وراث سببی تقسیم میشوند. وراث نسبی، خویشاوندانی هستند که به واسطه رابطه خونی با متوفی ارث میبرند و وراث سببی شامل زوج و زوجه متوفی میشوند. وراث بر اساس طبقات و درجات ارث به ترتیب نزدیکی به متوفی از سهمالارث خود بهرهمند میشوند. به این معنا که در صورت وجود وراث در طبقات نزدیکتر، وراث طبقات بعدی از ارث محروم میشوند.
با توجه به قانون مدنی و سایر قوانین مرتبط، وراث حق سرقفلی شامل افراد ذیل هستند:
طبقه اول:
1. پدر و مادر: در صورت زنده بودن هر دوی آنها، هر کدام به طور مساوی یک ششم سهم را به ارث میبرند. در صورت فوت یکی از آنها، سهم متوفی به فرزند یا فرزندان او میرسد.
2. فرزندان: به طور مساوی از سهمالارث بهرهمند میشوند.
3. نوهها: در صورت فوت پدر یا مادر، سهم آنها به نوههایشان میرسد.
طبقه دوم:
1. پدربزرگها و مادربزرگها: در صورت فوت پدر و مادر هر کدام از ورثه طبقه اول، سهم آنها به پدربزرگ و مادربزرگ پدری یا مادری متوفی میرسد.
2. برادران و خواهران: در صورت فوت تمام ورثه طبقه اول، سهم آنها به برادران و خواهرانشان میرسد.
3. فرزندان برادران و خواهران: در صورت فوت تمام ورثه طبقات اول و دوم، سهم آنها به فرزندان برادران و خواهرانشان میرسد.
طبقه سوم:
1. عموها، عمهها، خالهها و داییها: در صورت فوت تمام ورثه طبقات اول و دوم، سهم آنها به عموها، عمهها، خالهها و داییهای پدری یا مادری متوفی میرسد.
2. فرزندان عموها، عمهها، خالهها و داییها: در صورت فوت تمام ورثه طبقات اول، دوم و سوم، سهم آنها به فرزندان عموها، عمهها، خالهها و داییهایشان میرسد.
طبق قانون مدنی، زوجه در صورت فوت شوهر، از اموال غیرمنقول او، از جمله حق سرقفلی، یک هشتم سهم را به ارث میبرد.
مراحل انحصار وراثت حق سرقفلی
حق سرقفلی، به عنوان یک مال غیرمنقول، در صورت فوت مستاجر، قابل انتقال به وراث قانونی وی طبق طبقات و درجات ارث میباشد. در این نوشتار، به بررسی مراحل و مدارک انحصار وراثت حق سرقفلی میپردازیم.
1. تنظیم دادخواست انحصار وراثت:
وراث یا اشخاص ذینفع میتوانند با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست انحصار وراثت را به صورت الکترونیکی تنظیم نمایند. در این دادخواست، باید مشخصات متوفی، مشخصات وراث و مشخصات و اموال و داراییهای متوفی (از جمله حق سرقفلی) درج شود.
1. ارائه مدارک:
به همراه دادخواست انحصار وراثت، باید مدارک ذیل ارائه گردد:
گواهی فوت متوفی
شناسنامه و کارت ملی وراث
کپی برابر اصل سند ازدواج و طلاقنامه (در صورت وجود)
کپی برابر اصل اسناد و مدارک مربوط به اموال و داراییهای متوفی (از جمله اجارهنامه، سند حق سرقفلی)
1. ارجاع به شورای حل اختلاف:
پس از ثبت دادخواست و ارائه مدارک، پرونده به شورای حل اختلاف محل سکونت متوفی ارجاع میشود. در شورای حل اختلاف، وراث و شهود حضور یافته و نسبت به انحصار وراثت و شناسایی وراث متوفی شهادت میدهند. در صورت احراز صحت ادعای وراث و انطباق مدارک با مقررات، شورای حل اختلاف اقدام به صدور گواهی انحصار وراثت مینماید. پس از صدور گواهی انحصار وراثت، وراث میتوانند با توجه به سهمالارث خود که در گواهی انحصار وراثت تعیین شده است، نسبت به تقسیم ارث، از جمله حق سرقفلی، اقدام نمایند.
انحصار وراثت حق سرقفلی، فرآیندی مشابه با انحصار وراثت سایر اموال و داراییها است. وراث با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و ارائه مدارک لازم، میتوانند نسبت به انحصار وراثت و دریافت گواهی انحصار وراثت اقدام نمایند. پس از صدور گواهی، وراث میتوانند با توجه به سهمالارث خود، حق سرقفلی را بین خود تقسیم نمایند.
نحوه تقسیم ارث حق سرقفلی
در نوشتارهای پیشین به وراث حق سرقفلی و مراحل انحصار وراثت حق سرقفلی پرداخته شد. در این نوشتار، به بررسی نحوه تقسیم ارث حق سرقفلی میپردازیم.
به طور کلی، تقسیم ارث متوفی، اعم از اموال منقول و غیرمنقول، بر اساس قانون ارث و سهمالارث هر یک از وراث صورت میگیرد. در اموالی که قابلیت تقسیم فیزیکی دارند، مانند یک ملک، بین وراث به صورت مشاع تقسیم میشود. در اموالی که قابلیت تقسیم فیزیکی ندارند، مانند یک خودرو، میتوان آن را فروخت و وجه حاصل از فروش را بین وراث تقسیم کرد.
حق سرقفلی، به عنوان یک مال غیرملموس، دارای ویژگیهایی است که تقسیم آن را از سایر اموال متمایز میکند. این ویژگیها عبارتند از:
• عدم قابلیت تقسیم فیزیکی: حق سرقفلی به خودی خود قابل تقسیم فیزیکی بین وراث نیست.
• احتمال بروز اختلاف: استفاده از حق سرقفلی ممکن است بین وراث اختلاف ایجاد کند.
با توجه به ویژگیهای خاص حق سرقفلی، روشهای مختلفی برای تقسیم آن بین وراث وجود دارد که ذیلاً به آنها اشاره میشود:
1. توافق:
در حالت ایدهآل، وراث میتوانند با توافق بر سر نحوه استفاده از حق سرقفلی یا فروش آن و تقسیم وجه حاصل، به یک راهحل مطلوب برسند. این روش، سادهترین و کمهزینهترین روش تقسیم حق سرقفلی است.
1. تقسیم زمانی:
در این روش، حق سرقفلی به لحاظ زمانی بین وراث تقسیم میشود. به عنوان مثال، هر یک از وراث میتوانند در دورههای زمانی مشخص از حق سرقفلی استفاده کنند. این روش زمانی مناسب است که وراث قصد استفاده شخصی از حق سرقفلی را داشته باشند.
1. فروش:
در صورت عدم توافق بین وراث یا عدم امکان استفاده شخصی از حق سرقفلی، میتوان آن را فروخته و وجه حاصل را بین وراث تقسیم کرد. این روش زمانی مناسب است که وراث به دنبال نقدینگی باشند یا قصد استفاده از حق سرقفلی را نداشته باشند.
انتخاب روش مناسب برای تقسیم حق سرقفلی به شرایط و ترجیحات وراث بستگی دارد. در برخی موارد، ممکن است ترکیبی از این روشها مورد استفاده قرار گیرد. تقسیم ارث حق سرقفلی به دلیل ماهیت خاص این حق، نیازمند دقت و ظرافت است. وراث میتوانند با در نظر گرفتن شرایط و ترجیحات خود، از روشهای مختلف مانند توافق، تقسیم زمانی یا فروش برای تقسیم حق سرقفلی استفاده کنند.
ارث زن از حق سرقفلی مطابق ماده 946 قانون مدنی
در نوشتارهای پیشین به وراث حق سرقفلی، مراحل انحصار وراثت حق سرقفلی و نحوه تقسیم ارث حق سرقفلی پرداخته شد. در این نوشتار، به بررسی ارث زن از حق سرقفلی میپردازیم. طبق ماده 946 قانون مدنی، زن در صورت دائمی بودن نکاح، از قیمت ابنیه و اشجار اموال غیرمنقول شوهر که در زمان نکاح بر آن بنا یا غرس شده باشد، ارث میبرد. با توجه به اینکه حق سرقفلی به عنوان مال غیرمنقول تلقی میشود، مشمول حکم ماده 946 قانون مدنی بوده و زن از آن ارث میبرد. در صورتی که نکاح زن و شوهر دائمی باشد ، حق سرقفلی متعلق به شوهر باشد و حق سرقفلی در زمان نکاح وجود داشته باش زن می تواند از سرقفلی ارث ببرد.
میزان ارث زن از حق سرقفلی، طبق قانون مدنی، به شرح ذیل است:
• در صورت وجود فرزند: یک هشتم
• در صورت عدم وجود فرزند: یک چهارم
زن در صورت دائمی بودن نکاح و دارا بودن شرایط قانونی، از حق سرقفلی شوهر خود ارث میبرد. میزان ارث زن طبق قانون مدنی تعیین شده است.
ارتباط با وکیل آنلاین گروه وکلای حقوق بشر
سرقفلی یکی از پیچیده ترین موضوعات حقوقی است که در بسیاری از املاک و مستغلات تجاری شاهد آن هستیم. در بسیاری از موارد سودجویان از عدم آگاهی طرف مقابل استفاده کرده و در پی فریب طرفین معامله هستند. شما می توانید چنناچه درگیر پرونده سرقفلی هستیذ به وکیل حقوقی، کیفری، تجاری یا اداری گروه وکلای حقوق بشر مراجعه کنید و با منعقد نمودن قرارداد تحت نظر وکیل در تنظیم، فسخ و ابطال قراردادها تجربه ای امن و قانونی از معاملات ملکی داشته باشید. جهت ارتباط با وکیل جرایم اینتنرتی گروه وکلای حقوق بشر با کارشناسان مجموعه تماس حاصل نمائید.
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید