در نظام حقوقی ایران، پرداخت مهریه به عنوان یکی از ارکان اساسی نکاح، از حقوق زوجه تلقی می گردد. قانون مدنی در مواد 1082 تا 1103 به تبیین احکام مهریه پرداخته است.
یکی از آثار مترتب بر عدم پرداخت مهریه، حق امتناع زوجه از تمکین است. این حق، به زوجه این اختیار را می دهد که تا زمان وفای به تعهد مهریه توسط زوج، از برقراری روابط زناشویی خودداری نماید. مبنای فقهی این حق، قاعده انصاف است. بر اساس این قاعده، تا زمانی که زوج به تعهد خویش در خصوص پرداخت مهریه عمل ننموده، نمی توان زوجه را ملزم به تمکین دانست.
مبنای قانونی این حق نیز ماده 1082 قانون مدنی است که مقرر می دارد: "زن می تواند تا زمانی که مهریه به او داده نشده یا به نحو دیگری به او تامين داده نشود از ایفاء وظایف زناشویی خودداری کند."
حق امتناع زوجه از تمکین به سبب عدم پرداخت مهریه، از جمله حقوق زوجه در نظام حقوقی ایران است. این حق، مبتنی بر قاعده انصاف و موازین شرعی و قانونی است و دارای آثار متعددی می باشد. اعمال این حق، منوط به شرایطی است که در فقه و قانون به تفصیل بیان شده است
مهم ترین عناوین این مقاله
- ماهیت و قلمرو اعمال حق حبس در عقود معوض
- بررسی ماهیت حق حبس در نکاح
- آثار اعمال حق حبس توسط زوجه
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید
ماهیت و قلمرو اعمال حق حبس در عقود معوض
در نظام حقوقی ایران، عقود معوض، جایگاه ویژه ای در تعاملات قراردادی دارند. این عقود، بر مبنای تبادل تعهدات متقابل طرفین بنا شده اند و هر یک از طرفین در برابر تعهد طرف دیگر، تعهدی معادل را بر عهده می گیرد.
حق حبس، یکی از اثرهای حقوقی مترتب بر عقود معوض است. این حق به هر یک از طرفین عقد این اختیار را می دهد که تا زمان ایفای تعهد توسط طرف مقابل، از ایفای تعهد متقابل خود خودداری نماید.
مبنای فقهی حق حبس، قاعده "لازم الوفاء به العقد" است. بر اساس این قاعده، تعهدات ناشی از عقد لازم الاجرا بوده و طرفین ملزم به ایفای تعهدات خود می باشند. حق حبس، ضمانتی برای اجرای تعهدات در نظر گرفته شده است تا هر یک از طرفین در صورت عدم ایفای تعهد توسط طرف مقابل، بتواند از ایفای تعهد متقابل خود خودداری نماید.
مبنای قانونی حق حبس نیز ماده 372 قانون مدنی است که مقرر می دارد: "هر یک از طرفین معامله می تواند اجرای تعهد خود را تا زمانی که طرف مقابل تعهد خود را انجام نداده است، معلق کند."
حق حبس، در انواع عقود معوض قابل اعمال است. از جمله مصادیق این حق می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
• عقد بیع: در عقد بیع، فروشنده حق دارد تا زمان پرداخت ثمن (مبلغ معامله) توسط خریدار، از تسلیم مبیع (مورد معامله) خودداری نماید.
• عقد اجاره: در عقد اجاره، مستأجر حق دارد تا زمان پرداخت اجاره بها توسط مؤجر، از تسلیم مورد اجاره خودداری نماید.
• عقد هبه (بخشش): در عقد هبه، واهب (بخشنده) حق دارد تا زمان قبول هبه توسط موهوب له (کسی که به او بخشش می شود)، از تسلیم مابذول (مورد بخشش) خودداری نماید.
بررسی ماهیت حق حبس در نکاح
نکاح، یکی از مقدس ترین عقود در نظام حقوقی ایران است که مبنای تشکیل خانواده و کانون گرم صمیمیت و مودت بین زوجین می باشد. قانون مدنی به عنوان مهمترین منبع حقوق خانواده، احکام و قواعد متعددی را در خصوص حقوق و تکالیف زوجین، وضع نموده است. یکی از این حقوق، حق حبس است که به زوجه در شرایطی خاص، اختصاص یافته است.
حق حبس در نکاح، به اختیاری اطلاق می شود که بر اساس آن، زوجه می تواند تا زمان دریافت مهریه، از ایفای وظایف زناشویی خود خودداری نماید. مبنای این حق، قاعده فقهی "لازم الوفاء به العقد" است. بر اساس این قاعده، عقود لازم الاجرا بوده و طرفین ملزم به ایفای تعهدات خود می باشند. مهریه نیز به عنوان یکی از تعهدات زوج در عقد نکاح تلقی می گردد. بنابراین، تا زمانی که زوج به تعهد خود در خصوص پرداخت مهریه عمل ننموده، زوجه می تواند از ایفای تعهد متقابل خود (تمکین) خودداری نماید.
مبنای فقهی حق حبس در نکاح، روایات متعددی است که از معصومین (ع) نقل شده است. یکی از این روایات، حدیثی از امام باقر (ع) است که می فرمایند: "للزوجه الامتناع قبل الدخول حتی تقبض مهرها ان کان حالا". بر اساس این روایت، زن می تواند تا زمانی که مهریه اش را دریافت نکرده است، از تمکین خاص (برقراری رابطه زناشویی) خودداری نماید.
مبنای قانونی حق حبس نیز ماده 1085 قانون مدنی است که مقرر می دارد: "زن می تواند تا مهریه به او تسلیم نشده است از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند".
آثار اعمال حق حبس توسط زوجه
حق حبس، یکی از اثرهای حقوقی مترتب بر عقد نکاح است که به زوجه در شرایطی خاص، اختصاص یافته است. بر اساس ماده 1085 قانون مدنی، "زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود".
اعمال حق حبس، دارای آثار متعددی است که از جمله آنها می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
1. امتناع از تمکین عام و خاص:
مطابق تفسیر غالب، حق حبس، شامل امتناع از هر دو نوع تمکین (عام و خاص) می باشد. تمکین عام به تمکین زن در منزل شوهر و تمکین خاص به برقراری رابطه زناشویی اطلاق می گردد. بنابراین، زوجه در صورت اعمال حق حبس، می تواند از سکونت در منزل شوهر و ایفای وظایف زناشویی خودداری نماید.
2. عدم سقوط حق نفقه:
یکی از آثار مترتب بر اعمال حق حبس، عدم سقوط حق نفقه زوجه است. بر خلاف برخی از رویه های قضایی، ماده 1085 قانون مدنی صراحتاً مقرر می دارد که "این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود". بنابراین، زوجه در صورت استفاده از حق حبس، همچنان مستحق نفقه خواهد بود و می تواند از طریق مراجع قضایی، نفقه خود را از زوج مطالبه نماید.
3. عدم امکان طلاق از سوی زوج:
در صورت امتناع زوجه از تمکین به سبب عدم پرداخت مهریه، زوج، حق طلاق نخواهد داشت. ماده 1115 قانون مدنی، شروط طلاق رجعی را بیان نموده است که عدم پرداخت مهریه، جزء این شروط محسوب نمی گردد. بنابراین، زوج در صورت تمکین نکردن زوجه به دلیل عدم پرداخت مهریه، نمی تواند به صرف این موضوع تقاضای طلاق رجعی نماید.
4. عدم امکان مطالبه اجرت المثل ایام تمکین توسط زوج:
در صورت امتناع زوجه از تمکین به سبب عدم پرداخت مهریه، زوج، حق مطالبه اجرت المثل ایام تمکین نخواهد داشت. اجرت المثل ایام تمکین، به معنای ارزش یا مزد ایفای وظایف زناشویی است که در صورت عدم تمکین زوجه، به زوج تعلق می گیرد. اما، در فرضی که زوجه به دلیل عدم پرداخت مهریه از تمکین خودداری نماید، حق اجرت المثل ایام تمکین به زوج تعلق نخواهد گرفت.
وکیل پایه یک دادگستری گروه وکلای حقوق بشر
گروه وکلای حقوق بشر با داشتن دپارتمان های تخصصی می تواند در دعاوی خانواده همراه و یاری رسان شما باشد. همچنین اگر در امور ملکی به دنبال وکیل با سابقه هستید ما وکیل ملکی، خرید و فروش، اجاره و مشارکت گروه وکلای حقوق بشر را به شما معرفی می کنیم. وکلای متخصص این موسسه حقوقی به این تعداد محدود نمی شود و وکیل در وصول مطالبات چک و سفته دپارتمان تخصصی دیگری از این موسسه حقوقی است. شما حسب مورد و نیاز خود می توانید با شماره گیری و اخذ نوبت از معروفترین وکیل دادگستری مشاوره حقوقی دریافت نمائید.
جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را کلیک نمایید