شناسنامه یکی از اسناد رسمی و هویتی هر فرد است. سازمان ثبت احوال مرجعی برای صدور شناسنامه برای متقاضیان می باشد. اطلاعاتی نظیر نام و نام خانوادگی، محل تولد، تاریخ تولد، نام پدر و مادر از جمله اطلاعات مندرج در شناسنامه است. برابر ماده 997 هر کس باید دارای نام خانوادگی باشد و اتخاذ نام های مخصوصی که به موجب نظامنامه اداره سجل احوال معین می شود، ممنوع است.علاوه بر صدور شناسانامه، تغییر در اطلاعات مندرج در شناسنامه در حیطه وظایف ثبت احوال است. از این ماده دو نکته قابل ذکر است:
•    داشتن نام خانوادگی الزامی است.
•    انتخاب یا تغییر نام خانوادگی شرایط خاصی دارد.
طبق ماده 41  قانون ثبت احوال، نام خانوادگی پدر برای فرزندان استفاده می شود.گاهی به دلایلی افراد قصد دارند که نام خانوادگی خود را تغییر دهند. تغییر نام خانوادگی باید مطابق شرایط قانون ثبت احوال باشد. این قانون هم برای فرد و هم برای نام خانوادگی او شرایطی در نظر گرفته است. یکی از سوالات مهم تغییر فامیلی،  امکان تغییر مجدد نام خانوادگی است. طبق قانون تغییر نام خانوادگی برای بار دوم امکان پذیر نیست. در این مقاله سعی کردیم  به  سایر سوالات درباره مراحل و نحوه اقدام برای تغییر نام خانوادگی پاسخ دهیم.

مهم ترین عناوین این مقاله

• تاریخچه نام و نام خانوادگی
• شرایط تغییر نام خانوادگی
• تغییر نام خانوادگی چقدر طول می کشد؟
• ثبت درخواست اینترنتی تغییر نام و  پیگیری درخواست 
• تغییر نام خانوادگی  زن به نام خانوادگی همسر
• آیا برگشت به نام خانوادگی قبلی امکان پذیر است؟
• نام خانوادگی اطفال نامشروع

                                                      جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید

تاریخچه نام و نام خانوادگی

شروع فرآیند انتخاب نام و نام خانوادگی از زمان انقلاب مشروطه در میان روشنفکران جامعه رواج پیدا کرد. با پایان جنگ جهانی اول اداره سجل احوال تهران آغاز به کار کرد. مدت ها بعد در سال 1304 لوایحی توسط مجلس شورای ملی به تصویب رسید که بر اساس آن استفاده از القاب گذشته منسوخ و انتخاب نام خانوادگی برای کلیه اتباع ایران اجباری شد. نسبت دادن نام خانوادگی در سال 1313 در قانون مدنی نگاشته شد. با شکل گیری اداره سجل احوال،افرادی به عنوان مامور ثبت شروع به فعالیت کردند. وظیفه این ماموران، ثبت نام خانوادگی هر طایفه ای بود. این ثبت باعث شد، که انتخاب نام خانوادگی افراد مرجع قانونی پیدا کند. انتخاب نام خانوادگی از چند روش پیروی  می کرد. استفاده از شغل و پیشه نیکان، ویژگی بدنی یا فیزیکی از جمله روش های انتخاب اولین نام های خانوادگی بوده است.  

شرایط تغییر نام خانوادگی

در قسمت قبل اشاره کردیم که تغییر نام خانوادگی تحت شرایطی امکان پذیر است. در این قسمت به شرایط تغییر نام خانوادکی اشاره می کنیم. این قسمت از مقاله به دو قسمت تقسیم می شود:
1)    شرایط متقاضی تغییر نام خانوادگی
2)    شرایط نام خانوادگی جهت تغییر
شرایط متقاضی تغییر نام خانوادگی:
•    اولین شرط برای متقاضی تغییر نام داشتن سن قانونی 18 سال به بالا است. در صورتی که متقاضی زیر 18 سال باشد، باید حکم رشد داشته باشد.
•    در صورتی که پدر یا جد پدری قصد تغییر نام خانوادگی فرزند زیر18 سال را داشته باشد باید شناسنامه خود را ارائه دهد.  با ارائه شناسانامع و طی شدن مراحل قانونی نام خانوادگی فرد زیر 18 سال به نام خانوادگی مورد نظر پدر یا جد پدری تغییر می کند. 
•    در صورتی که قیم یا وصی قصد تغییر نام خانوادگی را دارد باید مدارک مثبت سمت را ارائه دهد.
شرایط نام خانوادگی جهت تغییر:
•    نام خانوادگی از واژه های نامناسب باشد
•    نام خانوادگی بیش از دو کلمه باشد
•    نام خانوادگی از واژگان خارجی بوده یا با آنها ترکیب شده است
•    نام خانوادگی از کلمات مذموم و با مغایر با ارزش های فرهنگ اسلامی باشد
•    نام خانوادگی از واژه های منسوب به مناصب یا القاب و عناوین باشد.
•    نلم خانوادگی از  اسامی محل یا منسوب به محل نامناسب باشد
•    هرگاه محکومیت جزایی موثر برای یکی از افراد خانواده پیش بیاید و داشتن آن نام و نام خانوادگی از اسامی محل یا منسوب به محل نامناسب باشد.
•    هر گاه تغییر نام خانوادگی به منظور وحدت با نلم خانوادگی پدر، جد پدری، فرزند، برادر، خواهر و عمو باشد.

تغییر نام خانوادگی چقدر طول می کشد؟

رسیدگی به درخواست تغییر نام به دو صورت حضوری و غیر حضوری امکان پذیر است. در روش حضوری شما باید با در دست داشتن مدارک به مراکز ثبت احوال مراجعه کنید. مدارک زیر جهت مراجعه حضوری ضروری است:
•    اصل شناسنامه و دو سری کپی از آن. 
•    ارائه اجازه نامه تنظیم شده در دفاتر اسناد رسمی از پدر یا جد پدری در صورتی که قصد استفاده از نام خانوادگی تغییر یافته آن ها را دارید.
•    اجازه نامه تنظیم شده در دفاتر اسناد رسمی، از دارنده حق تقدم نام خانوادگی مورد درخواست، در صورتی که نام خانوادگی آن ها دارای حق تقدم باشد.
در روش غیر حضوری  می توانید با مراجعه به سایت www.sabteahval.ir درخواست اینترنتی مراحل تغییر نام را ثبت کنید. پس از ثبت درخواست باید کد رهگیری دریافت کنید. این کد رهگیری در زمان پیگیری درخواست شما مورد نیاز خواهد بود. در روش غیر حضوری نیاز است که حداقل یکبار به سازمان ثبت احوال جهت احراز هویت و ارائه مدارک مراجعه نمایید. مدت زمان تغییر نام خانوادگی در هر روشی متفاوت است. معمولا تغییر نام خانوادگی بین یک تا سه ماه طول می کشد.

ثبت درخواست اینترنتی تغییر نام و  پیگیری درخواست 

برای درخواست به صورت اینترنتی باید ابتدا به سایت www.sabteahval.ir مراجعه کنید. بعد از ورود به قسمت میز خدمات الکترونیکی، گزینه تغییر نام خانوادگی را انتخاب کنید. بعد از این مرحله شما باید فرم مود نظر خود را پر کنید. برای پر کردن این فرم به  سریال کارت ملی و یا کد رهگیری کارت ملی نیاز دارید. پس از این مرحله کد رهگیری به شما داده می شود. شما با کمک این کد می توانید درخواست خود را پیگیری کنید. برای پیگری درخواست تغییر فامیلی پس از ورود به سایت و قسمت خدمات الکترونیکی کد رهگیری را در قسمت مشخص شده وارد کنید.

تغییر نام خانوادگی  زن به نام خانوادگی همسر

یکی از موارد قانونی تغییر نام خانوادگی، تغییر نام خانوادگی زن به نام خانوادگی همسر است. این اختیار قانونی در ماده 42 قانون ثبت احوال تصریح شده است. زن پس از ازدواج می تواند با در دست داشتن شناسنامه، اجازه نامه از شوهر بدون رعایت حق تقدم، اصل شناسنامه ایشان و سند ازدواج درخواست خود را به ثبت احوال ارائه نماید.  در صورت طلاق زوجه می تواند از نام خانوادگی زوج استفاده نماید. استفاده از نام فامیلی بعد از طلاق منوط به رضایت و عدم اعتراض زوج می باشد. در صورت اعتراض زوج، نام خانوادگی زوجه به حالت اولیه بر می گردد. موارد استفاده فقط به این دو مورد محدود نمی شود. در صورت فوت شوهر هم، زن می تواند از نام خانوادگی وی هم چنان استفاده نماید. البته این استفاده تا جایی مجاز است که همسر، ازدواج مجدد نکند.

آیا برگشت به نام خانوادگی قبلی امکان پذیر است؟

طبق نص ماده 41 قانون ثبت احوال  نام خانوادگی از پدران ما به ارث می رسد. اما در صورتی که نیاز به تغییر داشته باشد مجرای قانونی برای حل این مسئله در نظر گرفته شده است. بنا بربند 6 دستورالعمل تغییر نام خانوادگی هر کسی می تواند بعد از رسیدن به سن 18 سال و داشتن سایر شرایط قانونی، نام خانوادگی خود را تغییر دهند. برای تغییر نام خانوادگی رعایت شرایط قانونی ثبت احوال و هم چنین اخذ اجازه از دارنده حق تقدم ضروری است. پس از تغییر نام خانوادگی، برگشت به نام خانوادگی قبلی تا وقتی که شناسنامه با نام تصویبی صادر و تحویل داده نشده، امکان پذیر است.

نام خانوادگی اطفال نامشروع

ماده 1167 قانون مدنی تصریح می کند که کودک متولد از زنا ملحق به زانی نمی شود. با توجه به این ماده قانونی و سایر مواد نسب نامشروع در قانون ایران به رسمیت شناخته نمی شود.  این ماده قانونی در تفسیر واژه "پدر"  در ماده 41 قانون ثبت احوال تاثیر گذاشته است. در ماده 41 قانون ثبت احوال منظور از پدر، پدر مشروع کودک است. به عبارتی طبق این تفسیر فقط فرزندان رابطه مشروع نام خانوادگی پدر خود را به ارث می برند. طبق این ماده قانونی فرزندان رابطه نامشروع، نام خانوادگی مادر خود را به ارث می برند. خوشبختانه این تفاسیر از ماده قانونی به قبل از رای وحدت رویه 417 (1376) بر می گردد. با ایجاد این وحدت رویه این نظرات مورد بازبینی قرار گرفت. طبق نظر فقها زانی پدر عرفی کودک محسوب می شود. این اظهار نظر حقوق و تکالیف کودک را بر عهده زانی قرار می دهد. یکی از این تکالیف گرفتن شناسنامه برای کودک متولد از رابطه نامشروع است. رابطه نامشروع تاثیری بر ارث بردن از نام خانوادگی پدر ندارد. از این حیث هیچ تفاوتی بین کودک مشروع و نامشروع نیست.

                                                            جهت اخذ مشاوره و هماهنگی، آیکون پلتفرم مربوطه را  کلیک نمایید