جزئیات مطلب

وقف عقدی است لازم که طرفین نمی توانند آنرا بر هم بزنند همچنین عقدی عینی است که علاوه بر ایجاب وقبول نیاز به قبض نیز می باشد .وقف دراصل حبس عین وتسبیل منفعت می باشد دروقف مال برای همیشه از مالکیت واقف خارج شده و امکان برگشت مال وجود ندارد از جمله خصوصیات مال وقفی می توان به عین بودن آن اشاره نمود چرا که وقف منافع و دین صحیح نمی باشد.عقد می تواند هم به صورت عام و هم به صورت خاص  بین واقف و موقوف علیهم منعقد شود اما در هر حال این عقد به هیچ عنوان قابل اقاله نبوده و نمی توان فسخ نمود و شرط عوض قرار دادن هم برای وقف باطل و مبطل است دروقف هم مانند سایر عقود باید شرایط صحت حاکم باشد و واقف نمی تواند مال را برای خود وقف نماید اما می تواند تولیت امر را بر عهده بگیرد .

مهمترین عناوین بحث شده

• مقدمه ای بر وقف

• ارکان وقف

• انواع عقد وقف

• اوصاف وقف

• شرایط مال وقفی

• شرایط صحت وقف

تعریف عقد وقف

مالی که وقف می شود باید عین باشد نه منافع آن .همچنین وقف باید به صورت دائمی باشد ومال وقفی برای همیشه از دست واقف خارج می شود و دیگر واقف حق دخالت درآن مال را نخواهد داشت وکسی که بر او وقف می شود مالک مال نمی شود بلکه مال وقفی یک شخصیت مستقل دارد.مال وقفی باید قابل بقاء باشد مالی که با مصرف شدن از بین برود قابلیت وقف را ندارد .

ارکان وقف

واقف: شخصی که مال خود را وقف می کند درخصوص واقف باید بدانیم که واقف باید مالک دائمی عین و منافع مال موقوفه باشد چنانچه مالکیت واقف به مدت عمر خود باشد عقدی که منعقد می گردد دیگر وقف نخواهد بود .
موقوف علیهم :کسی که مال بر وی وقف می شود
مال موقوفه: مالی که وقف می شود

وقف حاصل دو اتفاق می باشد

 1- حبس عین : مالی که وقف شده دیگر قابل انتقال نخواهد بود وقتی از حبس عین صحبت می شود دراصل این مورد مشمول اموالی می شود که با مصرف کردن از بین نروند و جزء اموال استهلاکی نباشند .
2- تسبیل منفعت : یعنی منفعت مال درراه خیر صرف شود .

انواع وقف

وقف عام

وقف بر یک گروه غیر قابل شمارش که منتفع هستند .

وقف خاص

وقف بر یک گروه مشخص و قابل شمارش که منتفع هستند .

اوصاف وقف

1-وقف یک عقد لازم است که با فوت یا حجر واقف از بین نمی رود عقود لازم با وجود خیار و اقاله قابل فسخ هستند ولی وقف قابل اقاله نمی باشد در اصل اقاله وقف باطل است .در صورت اقاله وقف می توان با مشاوره حقوقی از وکیل متخصص در امور وقف در دادگاه اقامه دعوا نمود
3-وقف باید به صورت دائمی واقع شود در صورت موقتی بودن دیگر عنوان وقف را ندارد بلکه حبس موقت خواهد بود.
3-وقف جزءعقودعینی است که علاو ه بر ایجاب و قبول به قبض نیز نیاز دارد.
4-وقف از جمله عقود رایگانی است که به هیچ عنوان نمی توان در آن شرط عوض قرار داد.

شرایط قبول و قبض در انواع وقف

قبول

قبول در وقف عام با حاکم است (حسب مورد می تواند ولی فقیه ، سازمان اوقاف و امور خیریه)
قبول در وقف خاص با طبقه اول موقوف علیهم است.

قبض

قبض در وقف عام با متولی است در صورتی که متولی قبض نکند قبض با حاکم خواهد بود.در صورتی که واقف خود را متولی قرارداده باشد اصولا نیازی به قبض ندارد.
قبض جزء ضروریات عقد وقف می باشد در صورتی که مالی به طور قطع قابل قبض نباشد نمی توان  آن را وقف نمود..   
قبض در وقف خاص با طبقه اول موقوف علیهم است .
 نکته: از آنجا که وقف یک عقد عینی است لزوما قبض در آن الزامی می باشد اگر این قبض بعد از فوت واقف اتفاق بیفتد بی تاثیر خواهد بود و وقف باطل است .
در خصوص اهلیت واقف باید توجه داشت که واقف حین وقف نباید محجور باشد .
شروطی که در وقف نمی توان قرارداد
1-شرط خیار هم خودش باطل است وهم عقد وقف را باطل می کند به اصطلاح باطل و مبطل است.
2-شرط اینکه به موقوف علیهم چیزی اضافه یا کسر شود خود شرط باطل است ولی عقد را باطل نمی کند.
3-گذاشتن شرط عوض در وقف هم عقد وهم شرط را باطل می نماید .

شرایط مال وقفی

 اگر مال به مدت محدود در رهن باشد وقف کردن آن مشکلی را ایجاد نمی کند اما اگر مدت آن معلوم نباشد امکان وقف وجود نخواهد داشت اما در خصوص رهن مال موقوفه باید توجه داشت که مالی که وقف می شود باید طلق باشد و قابلیت انتقال را داشته باشد.
مالی که در اجاره است اگر منافع آن به مدت محدود دست کسی غیراز مالک باشد را می توان وقف نمود اما اگر منافع مال برای همیشه دست شخص دیگری باشد این مال قابلیت وقفیت را نخواهد داشت .درصورت وقف این مال با مشاوره از وکیل پایه یک که تخصص لازم در امور ملکی را دارد را در مراجع قضایی عنوان نمود.

شرایط صحت وقف :

عقد وقف نیز به مانند سایر عقود نیاز به یکسری شرایطی دارد از آن جمله می توان به؛
1-ایجاب و قبول (تراضی طرفین عقد )ایجاب واقف و قبول حسب مورد حاکم یا موقوف علیهم
2-دروقف عام قبض مال موقوفه با متولی است و در صورت نبود متولی قبض با حاکم می باشد.
3-مالکیت واقف : واقف باید مالک عین و منافع به طور دائم باشد.
4-اهلیت واقف و موقوف علیهم : محجورین حق وقف اموال خود را ندارند چرا که وقف نمودن مال هیچ نفعی برای واقف ندارد .در بین محجورین باید قایل به تفکیک بود چرا که شخص مجنون و صغیر غیر ممیز به دلیل فقدان قصد واراده اعمال آنها یاطل می باشد اما در خصوص شخص سفیه و صغیر ممیز قبول آنها صحیح است اما قبض آنها غیر نافذ می باشد چرا که  ممکن است مسولیتی برای آنها به بار بیاورد  .
5-موجود بودن موقوف علیهم:و قف بر معدوم باطل است ولی وقف بر معدوم به تبع موجود صحیح است همچنین وقف بر حمل به شرطی که زنده متولد شود نیز صحیح است اگر وقف بر موجود و معدوم با همدیگر صورت پذیرد وقف نسبت به موجود صحیح و نسبت به معدوم باطل خواهد بود   
6-معلوم بودن مال موقوفه  : در عقود رایگان با توجه به مسامحی بودن قضیه علم اجمالی نسبت به مال موقوفه کفایت می کند و نیاز به علم تفصیلی ندارد
7- معین بودن موقوف علیهم و مال موقوفه :
وقف بر مجهول یعنی موقوف علیهم معلوم نباشد این وقف باطل است
وقف مجهول ،وقفی که مال موقوفه مجهول و مردد باشد باطل است .
8- عین بودن مال موقوفه : مال وقفی نمی تواند دین یا منفعت باشد بلکه فقط عین را می توان وقف نمود اگرچه به صورت مال مشاع یا مفروز و یا مفقول و غیر منقول باشد.
9- قابل بقا بودن مال موقوفه :
مالی را می توان وقف نمود که قابلیت بقاء را داشته باشد یعنی با اولین استفاده از بین نرود وگرنه قابل وقف نخواهد بود .
10- مشروعیت موضوع و جهت وقف :
مشروعیت از ارکان اصلی هر عقدی می باشد و عقد وقف نیز از این مورد مستثنی نمی باشد  
11- ثالث بودن موقوف علیهم :
واقف نمی تواند مال را بر خودش وقف نماید چرا که وقف بر نفس باطل است همچنین نمی تواند در ازای پرداخت دینی مال را وقف نماید یعنی برای پرداخت دیون خود نمی تواند مال را وقف کند به عنوان مثال واقف نمی تواند از بابت نفقه همسرخود  مال را وقف نماید چرا که دادن نفقه از وظایف قانونی وی است و وقف مال را نمی تواند از باب پرداخت دین خود باشد اما وقف با هر عنوانی بر اقارب چه از باب پرداخت نفقه باشد یا غیر آن مشکلی ندارد

پرسش وپاسخ :

1- آیا می توان عقد وقف را اقاله نمود؟ اقاله عقد وقف ممکن نیست و باطل است در صورت اقاله وقف ، می توانید با مشاوره حقوقی یا با وکالت وکیل دادگستری ابطال ا را ازدادگاه درخواست نمایید .
2- آیا می توان در وقف شرط خیار گذاشت ؟شرط خیار درعقد وقف باطل بوده و خود عقد را هم باطل می کند .
3- آیا می توان درعقد وقف شرط عوض قرار داد؟ از آنجا که عقد وقف عقدی رایگان است شرط عوض در آن باطل است اما عقد را باطل نمی کند .
4- آیا تعلیق در وقف امکان پدیر است؟ بله تعلیق در وقف امکان پذیربوده و وقف معلق هم صحیح است
هر سوالی داری از وکیل متخصص در این موضوع مشاوره رایگان دریافت کنید

جمع بندی

در این مقاله به بررسی اینکه وقف چیست را به صورت کامل بیان کردیم در ادامه مقاله نیز به موضوعات پیرامون آن در خصوص انواع و شرایط لازم برای این کار مدنظر قرار گرفت همچنین شما عزیزان می توانید برای آگاهی از شرایط ملک وقف شده با مشاوره از وکیل متخصص در امور وقف راهنمایی های لازم را اخذ نمائیدو در صورت نیاز به وکیل ملکی می توانیداز تخصص وکلای گروه حقوق بشر که تجربه کافی در این زمینه دارند بهره مند گردید  گروه وکلای حقوق بشر با همکاران وکیل حقوقی کیفری در تمامی گرایش ها در خدمت عزیزان می باشد از اینکه تا انتهای این مطلب همراه ما بودید از شما عزیزان کمال تشکر را داریم.